«ԱԶԴԱԿ»ԻՆ ԿԸ ՀԱՍՏԱՏԷ ՎԱՐԴԱՆ ՕՍԿԱՆԵԱՆ

Մեր երէկուան թիւով հաղորդած էինք արդէն, որ ընդառաջելով մեր դիմումին, Հայաստանի արտաքին գործոց նախարար Վարդան Օսկանեան հեռաձայնային հարցազրոյց մը ունեցաւ «Ազդակ»ի տնօրէնին հետ:
Նախարար Վարդան Օսկանեան այս հարցազրոյցին մէջ կ՚անդրադառնայ համազգային իմաստով հրատապ վերջին իրադարձութիւններուն եւ հայրենի դիւանագիտութեան ղեկավարութեան տեսակէտները լաւապէս կը ներկայացնէ վերջին շրջանին ազրպէյճանական կողմի յարձակողական մօտեցումներուն եւ Հայաստանի ներքաղաքական իրադրութեան մասին:
Ստորեւ՝ նախարար Վարդան Օսկանեանի հետ կատարուած հարցազրոյցին ամբողջական բովանդակութիւնը:

«ԱԶԴԱԿ».- ՄԱԿ-ի բանաձեւին ապահոված քուէներու պատկերը ճիշդ է, որ պատգամ ունի Ազրպէյճանին, ինչպէս կը բնորոշէիք դուք. չէ՞ք կարծեր նաեւ, որ արձանագրուածը պատգամ ունի նաեւ հայկական կողմին։ Պաշտօնական Պաքուն յայտնաբար Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակը առաւելագոյն ձեւով կ՚ուզէ օգտագործել։
ՎԱՐԴԱՆ ՕՍԿԱՆԵԱՆ.- Ճիշդ է, բանաձեւն ընդունուել է, թէեւ մենք կը ցանկանայինք, որ դա տեղի չունենար: Այնուամենայնիւ, ես գոհ եմ օրինագիծը չպաշտպանած երկրների քանակից: Ես նրանց որոշումը դրական եմ գնահատում: Այս բանաձեւը Ընդհանուր ժողովի կողմից ոչ պարտադիր, խորհրդատուութեան բնոյթ ունեցող յայտարարութիւն է, եւ չեմ կարծում, որ այն կարող է ազդել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան կարգաւորման գործընթացի վրայ, եթէ ի հարկէ Ազրպէյճանը խաբէութեամբ կամ ինքնախաբէութեամբ չտարուի:
Սա ոչ պիտանի, անժամանակ, անիմաստ քայլ էր ինչպէս գործընթացի, այնպէս էլ բովանդակութեան տեսանկիւնից: Եթէ նրանք մտադիր են սա կիրառել իրենց ներքին գործերից դուրս որեւէ այլ պատճառներով, եւ իրենք իրենց համոզել են, որ միջազգային հանրութիւնն իրապէս պաշտպանում է օրինագծում տեղ գտած իրենց միակողմանի ձգտումները, ապա սա լուրջ խնդիրներ կ՚առաջացնի բանակցային գործընթացում: Ազրպէյճանի համար մի բան պէտք է յստակ լինի, օրինագծերի ոչ մի քանակ չի կարող ստիպել Լեռնային Ղարաբաղին ետ կանգնելու ինքնորոշման ճանապարհից:
Պատմութեան մեջ ցոյց տուէք ինձ մի օրինակ, երբ հակամարտութիւնը լուծուել է միջազգային կազմակերպութեան կամ երրորդ երկրի կողմից որեւէ փաստաթղթի ներկայացմամբ կամ ընդունմամբ: Նման բան ոչ տեղի է ունեցել, ոչ էլ հաստատ տեղի կ՚ունենայ Լեռնային Ղարաբաղի պարագայում: Ընդհանուր ժողովի 1948 թուականի` Պաղեստինի բաժանման վերաբերեալ բանաձեւը ոչ մի հարց չլուծեց: Բոլորովին վերջերս Անվտանգութեան խորհրդի Քոսովոյի վերաբերեալ բանաձեւը նոյնպէս ընդունելի ճանապարհով կողմերին համաձայնութեան չյանգեցրեց: Յիշում եմ, երբ Լիզպոնում ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահը Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերեալ որոշում ընդունեց, Ազրպէյճանի ուրախութիւնն անսահման էր: Ազրպէյճանից տարիներ պահանջուեց հասկանալու համար, որ այդ փաստաթուղթը արժէք չունէր:
Ինչ վերաբերում է միջազգային հանրութեան կողմից Հայաստանին ուղղուած պատգամին, ապա դա ընդամէնը Ազրպէյճանի պատգամն է: Պնդելով այս ոչ պիտանի, չհամաձայնեցուած բանաձեւի ընդունման վրայ, Ազրպէյճանը ցոյց տուեց երկու բան. որ ցանկանում է խուսափել Մինսքի խմբի գործընթացից, հետեւաբար նաեւ ներկայումս բանակցային սեղանին դրուած փաստաթղթից, եւ որ իրենք պատրաստ են համագործակցել միայն համաձայն իրենց ցանկութիւնների, այլ ոչ թէ փոխզիջումների ճանապարհով: Սա դժբախտաբար այն պատգամն է, որ մեզ մնաց այս ամէնից:
«Ա.».- Իրադարձութիւնները կը նախանշեն, որ ազրպէյճանական այս վարքագիծը կրնայ նմանատիպ դրսեւորումներ ունենալ, թէ՛ հրադադար խախտելու եւ թէ՛ դիւանագիտական հարթութեան վրայ հանրային կարծիքը ապակողմնորոշող քայլեր աշխուժացնելու իմաստով։ Ի՞նչ կը նախատեսուի։
Վ. Օ.- Բարեբախտաբար մենք շուտով հնարաւորութիւն կ՚ունենանք պարզելու Ազրպէյճանի իրական մտադրութիւնները: Հաւանականութիւն կայ, որ Պուքրեշում, ՕԹԱՆ - ԵԱԳԽ գագաթաժողովի շրջանակներում հանդիպում տեղի կ՚ունենայ Հայաստանի նորընտիր նախագահի եւ Ազրպէյճանի նախագահի միջեւ: Մենք մեր մասնակցութեան պատրաստակամութիւնն արդէն յայտնել ենք, գիտեմ, որ համանախագահները նոյնպէս այդպիսի առաջարկ կ՚անեն, եւ գիտեմ նաեւ, որ ազրպէյճանցիները նոյնպես ակնարկել են, որ պատրաստ են շարունակել բարձր մակարդակով երկխօսութիւնը: Առաջին իսկ հանդիպման ընթացքում այս հարցը կը պարզաբանուի: Նորընտիր նախագահ Սարգսեանը յստակ հարցադրում է արել նախագահ Ալիեւին. եթէ դուք իրօք հաւատում էք այս բանաձեւի բովանդակութեանը եւ դա պէտք է լինի Ձեր ուղենիշը, ապա մենք խօսելու ոչինչ չունենք եւ անտեղի ժամանակ ենք վատնում: Սակայն եթէ դուք դեռեւս յանձնառու էք այսօր սեղանին դրուած բանակցային փաստաթղթին, ապա եկէք լրջանանք եւ աւարտին հասցնենք այն:
Իրականում ՄԱԿ-ի օրինագծի բնագիրը եւ բանակցային փաստաթղթի բովանդակութիւնը անհամատեղելի են: Միջազգային հանրութեանը մեծ մասը սրա մասին տեղեակ էր, սա էր պատճառը, որ նրանք չպաշտպանեցին այս բանաձեւը: Միջազգային հանրութիւնը նաեւ անհանգստացած էր վերջին շրջանում Ազրպէյճանի կողմից զինադադարի լուրջ խախտման փաստերով: Այս երկու հանգամանքները միջազգային հանրութեանը ստիպեցին մտածել, արդեօք Ազրպէյճանը լրջօրէն յանձնառո՞ւ է խաղաղութեանը, թէ՞ ոչ:
Մենք լուրջ ենք (տրամադրուած): Մենք կ՚անենք այն, ինչ պէտք է անենք, անհրաժեշտութեան դէպքում կ՚որդեգրենք նոր քաղաքականութիւն՝ Ղարաբաղի ինքնորոշման եւ անվտանգութեան ապահովման նպատակով:
«Ա.»-Այսօր կը զգացուի անհրաժեշտութիւն Հայաստանի մասին ստեղծուած դիմագիծ-տպաւորութիւնը փոխելու, տարբեր պետութիւններու մօտ ներքաղաքական զարգացումներուն ճի՛շդ եւ առարկայական գնահատական տալու աշխատանք տանելու։ Ինչպէ՞ս կը պատկերացնէք այս աշխատանքը, յատկապէս՝ Հայաստան-Սփիւռք միասին համակարգուած աշխատանք ծաւալելու առումով։
Վ. Օ.- Անշուշտ, Հայաստանի դիմագիծը հարուածներ է ստացել անկարգութիւնների եւ զոհերի պատճառով։ Եւ երբ միջազգային հանրութիւնը պահանջում է իրավիճակի քննութիւն, նրանք հետաքրքրուած չեն հարցնելու կամ իմանալու, թէ ո՛վ եւ ինչի՛ համար է պատասխանատու։ Նրանք դա դիտում են որպէս հայկական քաոս, հայկական ողբերգութիւն, հայկական խնդիր եւ դատում են բոլորիս միասին։ Դա կառավարութիւնը չէ, որ վնասուել է, դա ընդդիմութիւնը չէ, որ հեղինակազրկուել է, դա Հայաստանն է անպատուութեան ենթարկուել։
Մենք պէտք է ընդունենք նրանց քննադատութիւնը, լսենք նրանց հիասթափութեան մասին, կիսենք նրանց վրդովմունքը եւ փորձենք համոզել, որ դա յարատեւ յետընթաց չէ, այլ ժամանակաւոր շեղում է այն ճանապարհից, որը մենք յանձն առել ենք անցնել։ Յուսով եմ չեմ սխալւում։ Այն ինչ տեղի կ՚ունենայ մօտակայ շաբաթների եւ ամիսների ընթացքում, կը դառնայ մեզ համար քննութիւն։ Առաւել ոգեւորիչն այն փաստն է, որ, չնայած այս ամէնին, Հայաստանի հանդէպ բարի կամեցողութիւն կայ, մեծ յոյս կայ եւ անկեղծ ցանկութիւն՝ տեսնելու մեզ որպէս այս ամէնը իրապէս յաղթահարող երկիր, եւ ոչ որպէս արհեստականօրէն առաջ ընթացող։
Սա Սփիւռքի համար նոյնպէս մարտահրաւէր է։ Սփիւռքը խորապէս ցնցուած եւ հիասթափուած է իրադարձութիւնների նմանատիպ զարգացումներից, ինչպէս մենք բոլորս։ Հիմա Հայաստանի եւ Սփիւռքի համար բեւեռացուած եւ կաթուածահարուած իրադրութեան միջով անցնելու, վստահութեան ձեւաւորման եղանակներ գտնելու, մշտական եւ շարունակական պարտաւորութիւնների խրախուսման ժամանակն է՝ համակարգային փոփոխութիւնների պնդելու եւ աջակցելու նպատակով։ Այլ խօսքով, շարունակելու պետականաշինութեան բարդ խնդիրը։
Սակայն Սփիւռքը չի կարող, ինչպէս ոմանք առաջարկեցին, Հայաստանը պոյքոթել, հայաստանեան կազմակերպութիւնները մերժել, եւ մեղադրել Հայաստանին՝ իրենց երազանքների երկիրը չլինելու համար։ Ես հասկանում եմ հիասթափութիւնը, սակայն չեմ հասկանում ակնկալիքները կամ հակազդեցութիւնը։ Սա այն պահն է, երբ մենք Հայաստանում Սփիւռքի կարիքն ունենք, երբ Սփիւռքը պէտք է ասի այն, ինչ միջազգային հանրութիւնն է ասում. մենք հիասթափուած ենք կատարուածից եւ պատրաստ ենք աշխատելու միասին՝ Հայաստանն այս ճգնաժամից դուրս բերելու համար։ Հիմա ընտանիքից հրաժարուելու ժամանակը չէ։ Հիմա համակարգուած եւ միասնական աշխատանքի ժամանակն է։