Հարց - «Հայլուրի» հյուրն է արտաքին գործերի նախարար Վարդան Օսկանյանը: Բարի երեկո, պարոն Օսկանյան: Մինչ թեմային անդրադառնալը, մեկ այլ հարցի մասին. դուք նոր եք վերադարձել Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային գագաթաժողովից, որտեղ Հայաստանին տրվել է դիտորդի կարգավիճակ: Ի՞նչ է ենթադրում այն:

Վ. Օսկանյան - Այո, ես նոր եմ վերադարձել Բուրկինա Ֆասոյից: Պետք է ասեմ, որ սա իմ առաջին այցելությունն էր աֆրիկյան ցամաքամաս, այդ առումով նույնպես հետաքրքրական էր: Ֆրանկոֆոնիան մեզ համար կարեւոր կազմակերպություն է, օրեցօր նրա հեղինակությունը մեծանում է եւ դրան անդամակցելու երկրների ցանկությունը օրեցօր աճում է: 50-ից ավել երկրներ արդեն անդամ են Ֆրանկոֆոնիայի, մի տասնյակ երկրներ ունեն դիտորդի կարգավիճակ: Ահավասիկ Հայաստանը, Վրաստանը, Ավստրիան, Հունգարիան եւ Խորվաթիան ստացան դիտորդի կարգավիճակ: Կարծում եմ, որ առաջիկա տարիներին մենք կդառնանք լիիրավ անդամ: Բացի գագաթաժողովում մեր քննարկած հարցերից` աղքատության վերացում, զարգացում, գլոբալիզացիայի պայմաններում մշակույթի պահպանում եւ այլն, կազմակերպությունը մեզ հետաքրքրում է նաեւ որպես մի ֆորում, որտեղ մենք հնարավորություն կունենանք շփվել եւ համագործակցել այնպիսի երկրների հետ, որոնց հետ հնարավորություն չունենք այլ տարածաշրջանային կազմակերպություններում շփվելու: Դրանք մասնավորապես աֆրիկյան պետություններն են, որոնց հետ համագործակցությունը հատկապես միջազգային կազմակերպություններում մեզ համար օրեցօր առավել հրատապ է դառնում: Հրատապ այն իմաստով, որ այսօր Ադրբեջանը շատ ավելի ագրեսիվ քաղաքականություն է տանում միջազգային ատյաններում: Ուստի վերոհիշյալ երկրներին մեր հարցի ներկայացումը եւ նրանց հետ համագործակցությունը օրեցօր առավել կարեւոր նշանակություն է ստանում:

Հարց - Աֆրիկյան մեկ այլ պետությունում որոշվում է մեր հայ օդաչուների ճակատագիրը. Հասարակածային Գվինեայի դատարանն արդեն որոշում է կայացրել: Այս պարագայում ի՞նչ կարող է անել արտգործնախարարությունը:

Վ. Օսկանյան - Գիտե՞ք, մեր պատվիրակությունն այդ պահին այնտեղ էր եւ վճիռը կայացնելուց անմիջապես հետո դեսպան Մանասարյանն ինձ զանգահարեց (ես գտնվում էի Բուրկինա Ֆասոյում): Դա իսկապես շատ ցավալի է մեզ համար, մենք շատ հուզվեցինք: Կարծում ենք, որ անարդար որոշում է կայացվել, մեր օդաչուները որեւէ կապ չունեն այդ բոլորի հետ, որեւէ մեղսակցություն չունեն: Կարծես թե քաղաքական որոշում է կայացվել: Եւ հարազատներին ու առհասարակ մեր ժողովրդին կուզենայի ասել հետեւյալը. մենք չենք հուսահատվել եւ չենք հրաժարվելու մեր տղաներից, մենք ամեն ինչ անելու ենք, որպեսզի ապահովենք նրանց ազատ արձակումը, որովհետեւ մենք ինքներս հավատացած ենք, որ նրանք անմեղ են: Առավել եւս, որ դատավարությունը, այդ ամբողջ պրոցեսը դա ապացուցեց եւ այդ հարցում մեզ հետ համակարծիք են նաեւ միջազգային դիտորդները, միջազգային կազմակերպությունները, լրագրողները, որոնք այնտեղ էին: Պետք է ասեմ, որ նրանք նույնպես զարմացել են, երբ դատավճիռն է կարդացվել, որովհետեւ վկայության եւ ապացույցների բացակայության պայմաններում նրանք մեզ հետ ակնկալում էին, որ մեր օդաչուներին ազատ կարձակեն: Բայց եղավ բոլորովին այլ որոշում, բավական երկարաժամկետ բանտարկություն է տրվել: Ուղղակի մենք պետք է ամեն ինչ անենք եւ ես խոստանում եմ, որ կանենք, որպեսզի կարողանանք հասնել արդարության: Կամ պատժաժամկետը կրճատվի, կամ, առհասարակ, անմեղ ճանաչվեն եւ բանտից ազատ արձակվեն:

Հարց - Տեղափոխվենք մեկ այլ աշխարհամաս. Եվրոպայում ընթանում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման արշավը: Հերթական երկիրը Սլովակիան էր, որը ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը: Ձեր վերաբերմունքը:

Վ. Օսկանյան – Նախ ես ուզում եմ ողջունել Սլովակիայի Ազգային խորհրդի այդ որոշումը: Դա կարեւոր որոշում էր, եւ հետաքրքրական էր, որ նրանք դա որակել են որպես մարդկության դեմ գործված ոճիր եւ հարցը քննարկել այդ կոնտեքստում: Իրոք, այսօր Հայոց ցեղասպանության խնդիրը դուրս է եկել մեր շրջանակներից, մենք ինքներս հարցը չենք դնում որպես հայկական խնդիր, սա համամարդկային խնդիր է եւ նրա սրությունը աչքի է զարնում, քանի որ հենց այսօր, մեր աչքի առաջ տեղի են ունենում այլ ցեղասպանություններ: Առանց դատապարտելու անցյալը եւ կանխարգելիչ միջոցներ ձեռք առնելու, այդ դատապարտության հիման վրա, թերեւս մարդկությունն ականատես կլինի նաեւ այլ ցեղասպանությունների: Այդ առումով Սլովակիայի ընդունած որոշումը կարեւոր է եւ եկավ լրացնելու մյուս երկրների շարքը: Դրանով այն եկավ նաեւ մի լրացուցիչ կշիռ ավելացնելու, ճնշման առումով, հենց Թուրքիայի վրա, որպեսզի նրանք եւս հաշվի նստեն այս փաստի հետ: Այստեղ նաեւ մի այլ կարեւոր փաստ կա. այս որոշումը կայացվեց Սլովակիայի խորհրդարանի 33-րդ նիստի ընթացքում, երբ քննարկվում էր Թուրքիայի Եվրամությանը անդամակցության հարցը: Այդ կոնտեքստում էր, որ ցեղասպանության ճանաչման խնդիրը դրվեց եւ ձայների մեծամասնությամբ անցավ: Այնպես, որ այդտեղ Սլովակիայի կառավարությունը եւ խորհրդարանը կապ են տեսնում, ավելի ճիշտ կլինի ասել` խորհրդարանը, քան թե կառավարությունը, որով մեր դիրքերը առավել ամրացվում են ցեղասպանության ճանաչման հարցում, հատկապես Թուրքիայի անդամակցության բանակցությունների սկսման կապակցությամբ Եվրամիության շուտով կայացնելիք որոշման նախօրեին:

Հարց – Այդ հարցով դեկտեմբերի 17-ին նախատեսում է Եվրամիության գագաթաժողովը, հնարավո՞ր են մինչ այդ Անկարայի հանդեպ հստակ պահանջներ, մասնավորապես Հայաստանի հանդեպ շրջափակման առումով:

Վ. Օսկանյան - Այո, ես դա հատկապես կուզենայի շեշտելու: Իսկապես, այսօր Եվրոպայի համար սահմանների փակ լինելու խնդիրը անընդունելի է, նրանք դա լավ հասկանում են: Ուղղակի չգիտենք, թե նրանք կուզենա՞ն դա պայմաններից մեկը դարձնել: Մենք զգում ենք, որ որպես պայման Կոպենհագենի պայմանների վրա սա ավելացնելը դժվար կլինի նրանց համար, բայց մենք ակնկալում ենք, որ գագաթաժողովի ժամանակ գոնե այս հարցը բարձրացվի: Պետք է ասեմ, որ այդ առումով մենք լուրջ աշխատանք ենք տանում. եղել է Հանրապետության նախագահի նամակը Եվրամիության անդամ երկրների բոլոր ղեկավարներին: Այսօր ես հրավիրել էի Երեւանում հավատարմագրված Եվրամիության երկրների դեսպաններին, նրանց առաջ այս խնդիրը նույնպես դրվել է եւ կարծում ենք, որ մեր շարունակական աշխատանքը կարող է, ինչու չէ, իր դրական արդյունքները տալ հենց այդ գագաթաժողովի ընթացքում: Այստեղ իսկապես շատ կարեւոր է, որ այդ հարցը հնչի, որպեսզի Թուրքիան իմանա, որ բաց սահմանները Եվրամիության համար անհրաժեշտ են եւ կարեւոր: Ուղղակի, անընդունելի է ընդունել մի երկիր, որը փակ սահմաններ ունի մի այլ երկրի հետ, որը մաս է կազմում Եվրամիության հարեւանության նոր ծրագրի եւ, որը նույնպես հեռանկարներ ունի այդ կազմակերպության լիիրավ անդամը լինելու: Այնպես որ, եկող տասն օրերի եւ երկու շաբաթվա ընթացքում աշխատանքները կշարունակվեն եւ մենք հույս ունենք, որ այս կամ այն կերպ այս հարցը գագաթաժողովի ընթացքում կբարձրացվի:

Հարց – Պարոն Օսկանյան, վերջին օրերի գլխավոր թեման, սակայն մնում էր ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում Ղարաբաղի հարցը քննարկելու վերաբերյալ Ադրբեջանի նախաձեռնությունը: Ընդդիմությունը պնդում է, թե այդ հարցի բանաձեւի քննարկման հետաձգումը վերջնագիր է Հայաստանին: «Արմատ» կազմակերպությունն այսօր հայտարարել է, թե Հայաստանը կամ պետք է ընդունի առաջարկված գաղտնի պլանը, կամ էլ կանգնի գլխավոր Ասամբլեայի ընդունած բանաձեւի փաստի առաջ: Ձեր վերաբերմունքը նշված կարծիքին:

Վ. Օսկանյան - Գիտեք, ես նախ պետք է ասեմ, որ, ցավոք, Լեռնային Ղարաբաղի հարցը նույնպես շահարկման առարկա է դառնում: Դա ցավալի է, որովհետեւ, վերջիվերջո, ուզենք թե չուզենք, այդ շահարկումը բացասական է ազդում գործընթացի վրա եւ, վերջիվերջո, դա ոչ թե իշխանություններին դեմ է աշխատելու, այլ` ընդհարապես, Հայաստանին, հայ ժողովրդին դեմ: Դժբախտաբար, ընդդիմությունն այսօր հարցը «իմուքո» խնդիր է դարձրել: Մինչդեռ մենք սրան պետք է նայենք այսպես. այն, ինչ կատարվում է, ինչքանո՞վ է մեր շահերին համապատասխանում, ինչը չի համապատասխանում: Խնդիրը այդ կոնտեքստի մեջ պետք է նայենք: Եվ Լեռնային Ղարաբաղի հարցը երբեք շահարկման առարկա պետք չէ դարձնել: Եթե հետեւեք այն ելույթներին, այն հայտարարություններին, որոնք հնչում են, դ—րանք վերջում միշտ ավարտվում են նրանով, որ այս բոլորից խուսափելու համար պետք է տեղի ունենա իշխանափոխություն: Ես կարծում եմ, որ այս վերջին ձեւակերպումն ինքնին արժեզրկում է այդ հիմնավորումը, եւ ակնհայտ է դառնում, որ այդ մարդիկ ուղղակի նպատակ ունեն Ղարաբաղի հարցը ծառայեցնել իրենց քաղաքական նպատակներին, հասնել իշխանափոխության: Կարծում եմ, որ սա ճակատագրական սխալ է եւ մեծ հարված է հասցնում Հայաստանի դիրքորոշմանը, որը բավական ամուր է: Ես կարող եմ մեր ժողովրդին ասել, որ այսօր մենք դիվանագիտական բավական բարենպաստ պայմանների մեջ ենք, ինչը ես կարող եմ բացատրել եւ ապացուցել, բայց այս շահարկումները, նորից եմ ասում, իսկապես տեղին չեն, ժամանակին չեն, եւ միայն ու միայն դա աշխատում են ոչ միայն իշխանությունների, այլ Հայաստանի ու հայ ժողովրդի դեմ:

Ասեմ այսօր ինչ է կատարվում: Երբ ծանոթանում եմ հիմնավորումներին ու մեկնաբանություններին, որ արվում են ընդդիմության կողմից, այնտեղ երեք հիմնական անճշտություն եմ նկատում: Առաջինը, որ հարցը ներկայացվում է այնպես, ինչպես դուք նշեցիք, այսինքն, որ Մինսկի խմբի համանախագահների կողմից վերջերս Աստանայում Հայաստանին եւ Ադրբեջանին եղել է առաջարկություն, եւ Հայաստանը մերժել է այդ առաջարկությունը, դրա համար ել համանախագահներն ուզում են ՄԱԿ-ի ճանապարհով ճնշում գործադրել Հայաստանի վրա, որպեսզի այդ անբարենպաստ առաջարկությունը Հայաստանը ընդունի: Նախ, ժխտեմ այս իրողությունը. Աստանայում եռանախագահները հանդիպել են, քննարկել են այն, ինչը նրանց սեղանի վրա դրվել է երկու պետությունների արտաքին գործերի նախարարների կողմից: Մինչեւ նախագահների Աստանայի հանդիպումը տեղի է ունեցել չորս հանդիպում Պրագայում` իմ եւ իմ գործընկերոջ միջեւ, եւ այդ չորս հանդիպումների ընթացքում մենք, իրոք, կարողացել էինք առաջընթաց արձանագրել, մտքեր էին ձեւավորվել, առաջարկություններ կային, որ փոխադարձաբար ներկայացվել էին, եւ այդ ամբողջ փաթեթը մենք ներկայացրել էինք երկու հանրապետությունների նախագահներին եւ նախագահները այդ հարցը այնտեղ քննարկել էին: Որոշ հարցերի շուրջ պայմանավորվել էին, որոշների շուրջ` ոչ, եւ ժամանակ էին խնդրել, որպեսզի մտածեն եւ նորից վերադառնան այս խնդրին: Այդ ընթացքում, մինչ Ադրբեջանը հարցը ՄԱԿ ներկայացրեց, Հայաստանն արդեն իր դրական պատասխանը հայտնել էր համանախագահներին, առ այն, որ մենք պատրաստ ենք սկսել Պրագայի բանակցությունների երկրորդ փուլը, առավել խորացնելով այն ամենը, ինչի շուրջ համանախագահները եւ արտաքին գործերի նախարարները համաձայնվել էին եւ ներկայացրել էին նախագահներին: Երկրորդ անճշտությունը այն է, որով ընդդիմությունը կառուցում է իր ամբողջ հիմնավորումները. իբր համանախագահներն իրենք պաշտպանում են ՄԱԿ-ում Ադրբեջանի նախաձեռնությունը, մինչդեռ համանախագահները դեմ են, նրանք իրենց ելույթներում բազմիցս արտահայտվել են այդ մասին եւ պատճառը, որ այսօր ադրբեջանական առաջարկությունը թերեւս չի քվեարկվել, այն է, որ համանախագահները դեռեւս շարունակում են ճնշել Ադրբեջանի վրա, որպեսզի առհասարակ Ադրբեջանը հրաժարվի այդ մտքից, որովհետեւ նրանք գտնում են, որ դա իսկապես լուրջ հարված է հասցնելու ամբողջ պրոցեսին: Ասեմ, որ շուտով հանդիպում կլինի արտաքին գործերի նախարարների միջեւ, ես մեկնում եմ Սոֆիա, որովհետեւ երկուշաբթի օրը սկսվում է ԵԱՀԿ արտգործնախարարների տարեկան հերթական հանդիպումը: Ադրբեջանի արտգործնախարարը նույնպես այնտեղ կլինի, համանախագահները եւս, եւ արդեն նախատեսվում է արտգործնախարարների հանդիպում` համանախագահների ներկայությամբ, որպեսզի մենք այդ հարցին անդրադառնանք եւ փորձենք իսկապես լուծում տալ, որպեսզի հնարավոր լինի բանակցությունները շարունակել: Երրորդ անճշտությունը, ինչը ընդդիմությունը հաճախ շահարկում է, այն է, որ իբրեւ Հայաստանը հետաքրքրված չէ հարցի լուծմամբ, վարում է ԼՂ հարցի ձգձգման քաղաքականություն: Գիտե՞ք, ես այդ մարդկանց հետեւյալը կարող եմ ասել, ի՞նչ եք հասկանում հարցի լուծում ասելով: Եթե նրանք ուզում են, որ Հայաստանը լուծի այնպես, ինչպես իրենք են պատկերացնում, ապա ես ընդունում եմ այն քննադատությունը, որ մենք ձգձգում ենք, որովհետեւ մենք չենք գնալու նրանց առաջարկած տարբերակով, մենք չենք տալու այն տարածքները, որոնք մեր հսկողության տակ են, առանց հստակություն մտցնելու ԼՂ ինքնորոշման հարցի շուրջ: Առանց այդ հարցի ներառման, դրա միջազգային ճանաչման, այն պայմանագրի մեջ որեւէ կերպ ստորագրման, մենք չենք գնալու տարածքների վերադարձին: Այդ հարցը պետք է դիտվի իր ամբողջության մեջ: Այնպես որ առանց այդ նպատակին հասնելու ակնկալել, որ մենք պետք է գնանք խորը փոխզիջումների եւ միայն ի սիրույն, որ այս հարցը հնարավորին չափ շուտ լուծվի, նման քայլերի մենք չենք գնալու, դա չի արվելու: Հայաստանը չի գնալու նրան, որ ընդունի Ադրբեջանի կազմում ԼՂ դե-յուրե լինելու հանգամանքը: Եթե ակնկալիքները դրանք են, որ Հայաստանը այդ կերպ գնա հարցի լուծման, ուրեմն թող լինի քննադատություն մեր նկատմամբ, թող համարվի, որ մենք ձգձգում ենք: Այո, ձգձգելու ենք այքան ժամանակ, մինչեւ որ լուծումը համապատասխանի Հայաստանի եւ հայ ժողովրդի շահերին: Այնպես որ այդ ուղղությամբ այսօր մենք լուրջ աշխատանքներ ենք տանում: Բայց հակառակորդը այսօր բավական ագրեսիվ է դարձել, եւ ես այդ ագրեսիվությունը մեկնաբանում եմ նրանով, որ ոչ թե ինչպես ընդդիմությունն է ուզում ներկայացնել, դա մեր վարած արտաքին քաղաքականության սխալի պատճառով է, այլ ընդհակառակը, այսօր Ադրբեջանն առավել ագրեսիվ է դարձել, որովհետեւ մենք լուրջ հաջողություններ ենք ունեցել նախորդ 5-6 տարիների ընթացքում եւ այսօր Ադրբեջանի իշխանությունները փորձում են այդ բոլորը հետ շրջել, դրա համար ել նրանք այսօր մի ատյանից մյուս ատյանն են գնում եւ չգիտեն որ ատյանի մեջ կարող են ներգրավել նոր պետություններ, որոնք ծանոթ չեն հարցին, նրանց համար նորություն է եւ դրանց աջակցությունը հայցելով, կարողանան ուշադրությունը շեղել հարցի էությունից, խնդիրը տեղափոխել ուրիշ ատյաններ: Այսօր մեր դիվանագիտության առաջ կան, իրոք, լուրջ մարտահրավերներ: Այսօր իրավիճակը բավական բարդ է: Ես մի լրացուցիչ օրինակ ասեմ, որ մեր ժողովրդի համար հասկանալի լինի: Նայեք, վերջին տասը տարիների ընթացքում Ադրբեջանի նախկին նախագահը երբեք չէր միջամտել կամ խոչնդոտել իրենց տարածքով Վրաստան գնացած բեռներին, ենթադրելով, որ դրանց մի մասը Հայաստան է գալիս: Այսօր նրանք նույնիսկ այդ քայլին են դիմում: Ակնհայտ երեւում է, որ Ադրբեջանը, իսկապես, բոլոր ուղղություններով ագրեսիվ քաղաքականություն է վարում: Այո, այսօր Ադրբեջանը խուճապի մեջ է , որովհետեւ նրանք դիվանագիտորեն տանուլ են տվել, եւ եկեք մենք մեզ չհարվածենք: Մեր դիրքերը, կարող եմ ասել, այսօր բավական ամուր են: Մենք դիվանագիտական առավել բարենպաստ պայմաններում ենք գտնվում, հակառակ ՄԱԿ-ի թվացյալ բանաձեւերի, Եվրոպայի խորհրդի քննարկումների: Այդ բոլորը Ադրբեջանի կողմից, իսկապես, հուսահատ քայլերի արդյունք է: Մենք կարող ենք տանուլ տալ միայն ու միայն, եթե սկսենք իրար հարվածել ներսում, մեր ընդդիմության կողմից արված հայտարարությունների պատճառով առավել անզիջող եւ անդրդվելի դարձնել Ադրբեջանին: Միայն այդ դեպքում մեր դիվանագիտական ռեսուրսները կարող են սպառվել: Այլապես, կարծում եմ, որ մենք բավական դրական պայմաններում ենք գտնվում եւ, իսկապես, կոչ եմ անում, որ հիմա է ժամանակը, որպեսզի մենք համախմբվենք, կարողանանք մեկ ընդհանուր ճակատ կազմել Ադրբեջանի դեմ, գոնե ԼՂ հարցում, որովհետեւ մեր առաջ մարտահրավերներն առավել մեծանում են եւ առավել ընդարձակվում: