ՀԱՐՑ - Ձեր կարծիքով, Ջորջ Բուշի հաղթանակն ինչպիսի՞ ազդեցություն կարող է ունենալ Հայաստանի համար, ամբողջ տարածաշրջանի համար:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Կարծում եմ, որ առաջին հերթին կտեսնենք շարունակականություն, որը, մեծ հաշվով` լավ է, քանզի վերջին տարիներին Միացյալ Նահանգները Կովկասի հանդեպ եղել է ներգրավված, շահագրգիռ եւ վարել է հավասարակշռված քաղաքականություն, այնպես որ, դրա շարունակականությունը դրական կլինի ե'ւ մեր տարածաշրջանի, ե'ւ Հայաստանի համար:

Իսկ ինչ վերաբերում է զուտ մեր երկկողմ հարաբերություններին, կարծում եմ, որ Բուշի վարչակազմի ժամանակ որակական նոր հավելումներ եղան այն բոլորի վրա, ինչ արդեն ձեռք էր բերվել Հայաստանի անկախության առաջին օրվանից, երբ մեր հարաբերությունները Միացյալ Նահանգների հետ միանգամից սկսեցին արագ զարգանալ, եւ իսկապես շատ բան արվեց. Բուշի վարչակազմի ժամանակ մենք կարողացանք նաեւ ռազմական համագործակցության մեջ մտնել Միացյալ Նահանգների հետ, որը նորություն էր վերջին շրջանի համար: Ինչպես նաեւ ներգրավվեցինք Միացյալ Նահանգների «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրի շրջանակներում: Զուտ տնտեսական առումով, առեւտրի արտոնությունների առումով, կարծում եմ, որ մենք առաջընթաց արձանագրեցինք, կարողացանք պահպանել Միացյալ Նահանգների օգնության չափը եւ ծավալը, հակառակ նրան, որ այն ողջ աշխարհի կտրվածքով անընդհատ նվազեցում էր ապրում: Այնպես որ, մեր հարաբերությունները Բուշի վարչակազմի ժամանակ իսկապես նոր որակ են ապահովել, եւ արդեն Բուշի ընտրվելուց հետո մենք կկարողանանք այդ շարունակականությունը ապահովել, ոչ միայն պահպանել այսօրվա մակարդակը, այլ առավել խորացնել եւ մեծացնել մեր երկկողմ հարաբերությունների ծավալները:

ՀԱՐՑ - Պարոն Օսկանյան, լուրեր են պտտվում, թե Հայաստանում նախագահական ընտրություններից հետո, որքան էլ Հայաստանը դիվանագիտական ջանքեր է գործադրել, Ջորջ Բուշն, այնուամենայնիվ, հրաժարվել է ընդունել Ռոբերտ Քոչարյանին: Կարո՞ղ եք հերքել կամ ինչ-որ ձեւով մեկնաբանել սա:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Ես միանշանակ կարող եմ հերքել: Այդ լուրերը անհիմն են, որեւէ նման զարգացում չի եղել: Միացյալ Նահանգների նախագահի հանդիպումը ցանկացած այլ երկրի նախագահի հետ լուրջ իրադարձություն է: Պետք է իրոք հիմք լինի, շարժառիթ լինի եւ բավարար աշխատանք տարված լինի բոլոր ուղղություններով, ներառյալ Լեռնային Ղարաբաղի հարցի կարգավորման առումով, որպեսզի արժեւորվի այդ հանդիպումը: Մենք կարծում ենք, որ գոնե այս վերջին տարիների ընթացքում այդ հիմքը չի եղել, որ մենք փորձեինք հանդիպում կազմակերպել երկու նախագահների միջեւ: Փորձ չի արվել, որովհետեւ դրա կարիքը չի զգացվել, բայց Ջորջ Բուշի արդեն երկրորդ նախագահության շրջանում, հուսով ենք, որ բավարար հիմք եւ առիթ կլինի, որպեսզի տեղի ունենա նախագահների հանդիպում:

ՀԱՐՑ - Հիմա անդրադառնանք ղարաբաղյան խնդրին: Ժամանակին ասում էին, որ Հայաստանում ընտրություններ են, պետք է սառեցվեն բանակցությունները, հետո ասում էին, որ Ադրբեջանում նախագահական ընտրություններ են, չի լինի ոչ մի բան: Հիմա Ամերիկայի ընտրություններից առաջ էլ մեկնաբանները ասում էին, որ մինչեւ չավարտվեն ընտրություններն Ամերիկայում, ոչ մի առաջխաղացում չի լինի: Հիմա բոլոր ընտրությունները ավարտվեցին: Դուք ակնկալու՞մ եք առաջընթաց այս հարցում, ղարաբաղյան բանակցությունների ինտենսիվացում:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Նախ ասեմ, որ դա ընտրությունների հետ չեմ կապում, որովհետեւ միշտ էլ ընտրություններ լինելու են: Կլինեն ընտրություններ Ֆրանսիայում, Ռուսաստանում, հետո կլինեն մեր ընտրությունները: Այնպես որ, պետք չէ իսկապես ընտրությունների հետ կապել: Ղարաբաղյան հարցում, կարծում եմ, մենք այսօր մի շատ հետաքրքրական իրավիճակում ենք գտնվում: Վերջերս պրագյան հանդիպումներ տեղի ունեցան արտաքին գործերի նախարարների մակարդակով, չորս հանդիպում, որով մենք հայտարարեցինք, թե պրագյան հանդիպումների առաջին փուլն ավարտում ենք, եւ այդ արդյունքները փոխանցեցինք մեր նախագահներին: Նախագահները, եթե հիշում եք, դրանք քննարկեցին եւ դրական գնահատական տվեցին, իսկ դա նշանակում է, որ նրանք ընդունեցին այն արդյունքները, որոնց հասել էին արտաքին գործերի նախարարները: Բայց նաեւ ժամանակ վերցրեցին՝ որոշ հարցերի շուրջ մտածելու, մինչ լրացուցիչ հանձնարարականների տալը երկու նախարարներին` բանակցությունները շարունակելու կապակցությամբ:

Այս ընթացքում ինձ, ճիշտն ասած, զարմացրին Ադրբեջանի կողմից շահարկումները՝ մի կողմից այն, որ նրանք հայտարարեցին՝ իբր միայն Հայաստանի նախագահն է ժամանակ վերցրել եւ ոչ թե՝ Ադրբեջանի, որը ճիշտ չէ: Ինչպես համանախագահներն իրենք վերահաստատեցին, երկու նախագահներն են ժամանակ վերցրել մտածելու այդ հարցերի մասին, իսկ երկրորդը, որ Աստանայից անմիջապես հետո Ադրբեջանը փորձեց Լեռնային Ղարաբաղի հարցի որոշ տարրեր տանել այլ ատյաններ, ինչպես ՄԱԿ-ը: Եւ այս երկու ճանապարհները մեզ արդեն լուրջ կասկածների առաջ է դնում. փաստորեն Ադրբեջանը փորձում է հերթական անգամ տապալել բանակցությունները, երբ լուրջ առաջընթաց է արձանագրվել: Մեկ անգամ եւս մեզ մոտ վերահաստատվում է այն միտքը, թե ադրբեջանական կողմն իսկապես այսօր բացարձակապես պատրաստ չէ որեւէ զիջման գնալու, եւ նրանք պատրաստ չեն առաջընթաց արձանագրելու այս բանակցություններում: Հուսով եմ, որ սխալվում եմ, որովհետեւ իրոք պրագյան հանդիպումների արդյունքում լուրջ տեղաշարժեր են եղել, եւ մենք կարող ենք արդեն մտնել բանակցությունների երկրորդ փուլ եւ փորձել խորացնել այն, ինչ ձեռք է բերվել պրագյան առաջին փուլի հանդիպումների ընթացքում:

Ադրբեջանը նույնպես հայտարարում է, թե նրանք սպասում են Հայաստանի պատասխանին` պրագյան երկրորդ փուլը սկսելու: Ես կարող եմ հենց ձեր ռադիոյի միջոցով հայտարարել, որ Հայաստանն իր դրական պատասխանն արդեն տվել է՝ պրագյան երկրորդ փուլ մտնելու: Բայց Ադրբեջանն է այսօր հիմնական խոչընդոտը այդ բանակցությունները վերսկսելու համար, որովհետեւ նրանք, ինչպես ասացի, ամբողջ համակարգից որոշ տարրեր վերցրել են եւ փորձել են այդ տարրերին լուծում տալ այլ ատյաններում, կոնկրետ այս դեպքում՝ ՄԱԿ-ի շրջանակներում: Այնպես որ, եթե Ադրբեջանն այսօր հրաժարվի նման գործելակերպից, ես կարծում եմ, որ մենք հնարավորություն ունենք նույնիսկ վաղը սկսել պրագյան բանակցությունների երկրորդ փուլը, որը լուրջ հեռանկարներ կարող է բացել հարցում լուրջ առաջընթաց արձանագրելու եւ վերջիվերջո հասնելու խաղաղ կարգավորման:

ՀԱՐՑ - Պարոն նախարար, դուք հիշատակեցիք ՄԱԿ-ը: Այնուամենայնիվ Ադրբեջանին հաջողվեց հասնել այն բանին, որ ՄԱԿ-ը Գլխավոր Ասամբլեայի հերթական նստաշրջանի օրակարգում ներառեց գրավյալ տարածքների հարցը: Ընդ որում, այստեղ մի հանգամանք կա. երբ լսում ենք հայաստանյան լրատվամիջոցներին, կարծես թե այնպիսի տպավորություն է թողնում, որ դա ադրբեջանցիների նույնիսկ պարտությունն էր՝ բոլորը դեմ էին եւ այլն: Այնինչ իրականությունն այն է, որ որեւէ մեկը դեմ չքվեարկեց դրան, եւ նույնիսկ համանախագահները, որոնք դեմ ելույթ ունեցան, ձեռնպահ մնացին: Արդյոք այս դեպքում Ադրբեջանին չհաջողվե՞ց մի փոքր, միգուցե աննշան, բայց դիվանագիտական փոքր առաջխաղացում արձանագրել կամ հաղթանակ տանել:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Ես այդ կատեգորիաներով չէի գնահատի այս զարգացումը՝ ո՝չ հաղթանակ, ո՝չ պարտություն, կամ ձախողում: Կարծում եմ, որ սա Ադրբեջանի դիվանագիտության սխալն է՝ հարցը տեղափոխել ՄԱԿ: Հարցը ՄԱԿ տեղափոխելն այնքան էլ բարդ խնդիր չէ: Վերջիվերջո չմոռանանք, որ յուրաքանչյուր նստաշրջանի ընթացքում հարյուրավոր բանաձեւեր են ներառվում օրակարգի մեջ, եւ որոշումներ են կայացվում, որոնք միայն խորհրդատվական բնույթ ունեն: ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեայի որոշումները չունեն պարտադիր բնույթ կամ իրավական ուժ: Նրանք զուտ կարող են լինել հանձնարարականի տեսքով, կամ որպես Գլխավոր Ասամբլեայի կարծիք: Այնպես որ, հարցը եւ հարցից ինչ-որ էլեմենտներ տեղափոխել այնտեղ եւ փորձել միջազգային հանրության ուշադրությունը շեղել հարցի էությունից, դա միայն ու միայն խոչընդոտելու է մեր բանակցություններին: Հատկապես այս փուլում, երբ, ինչպես նշեցի, մենք լուրջ առաջընթաց ենք արձանագրել: Մենք կարող ենք որակական նոր փուլ մտնել, եթե սկսենք պրագյան բանակցությունների երկրորդ փուլը: Բայց նման պայմաններում ուղղակի հնարավոր չէ: Դրա համար էլ ես սահամարում եմ որպես Ադրբեջանի դիվանագիտության սխալ՝ հարցը տեղափոխել այնտեղ, եթե դա իսկապես միտված չի եղել խոչընդոտելու բանակցությունները:

Ադրբեջանն ուղղակի չպետք է հույս ունենա, որ մի կողմից կարող է շարունակել պրագյան բանակցությունները, իսկ մյուս կողմից՝ ամփոփ փաթեթից վերցված որոշ էլեմենտներում փորձի զիջումների հասնել այլ ատյաններում: Այդպես չի լինում: Կամ մենք աշխատում ենք Մինսկի խմբի շրջանակներում՝ հասնելու հարցի ամբողջական լուծման, կամ էլ` Ադրբեջանը հարցը տանում է այլ ատյաններ, փորձելով հասնել առանձին լուծումների: Այդ դեպքում նրանք արդեն պետք է գործ ունենան Լեռնային Ղարաբաղի իշխանությունների հետ: Այսօր ես կասեի, որ գնդակն արդեն Ադրբեջանի դաշտում է: Հայաստանն իր դրական պատասխանը տվել է՝ սկսել պրագյան բանակցությունների երկրորդ փուլը, բայց Ադրբեջանը պետք է հրաժարվի իր նման նախաձեռնություններից, որպեսզի մենք կարողանանք կենտրոնանալ հարցի էության վրա եւ փորձել տեղաշարժ արձանագրել բանակցություններում:

ՀԱՐՑ - Պարոն Օսկանյան, վերադառնանք Ամերիկայի եւ Հայաստանի դիրքորոշումներին, ասենք, Ղարաբաղի հարցում: Վերջերս Ձեր եւ Սթիվեն Մանի միջեւ տեղի ունեցավ, այսպես ասեմ, մի հեռակա բանավեճ, երբ ամերիկացի համանախագահը հարցազրույցներից մեկում բավականին խիստ գնահատականներ տվեց, թե Հայաստանը այս հակամարտության պատճառով մնում է մեկուսացված, չի մասնակցում խոշոր ծրագրերին եւ այլն: Դուք այդ ամենին չհամաձայնվեցիք եւ ասացիք, որ Ղարաբաղը գին չունի, որի հետ կարելի է համաձայնվել, եւ երեւի հասարակությունը, այնուամենայնիվ, համաձայնվեց դրա հետ: Բայց արդյոք այս փաստը չի՞ խոսում այն մասին, որ տարաձայնություններ կան Ամերիկայի եւ Հայաստանի տեսակետների միջեւ, թե ինչպես կամ ինչքան արագ պետք է լուծվի Ղարաբաղի հարցը:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Այստեղ երկու հարց կա: Մեկը, որ եթե Սթիվեն Մանի հայտարարությունը դիտարկենք դրական տեսանկյունից, կարծում եմ, որ Սթիվեն Մանն այդ հայտարարությունն արեց՝ պարզապես ասելու համար, որ հարցի կարգավորումը լավ կլինի ե՝ւ Հայաստանի, ե՝ւ Ադրբեջանի համար: Կարծում եմ, որ այդ հայտարարության նպատակը դա էր, եւ ոչ թե ցույց տալու, թե Հայաստանն այստեղ տուժողի դիրքերում է: Երկրորդը, որ նա փաստորեն խոսում էր այսօրվա իրավիճակի հետեւանքների մասին եւ ոչ թե հարցի կարգավորման: Մենք կարող ենք իհարկե իրար հակադրվել մեկնաբանությունների առումով, թե այսօրվա իրավիճակը ինչպիսի հետեւանքներ ունի Հայաստանի եւ Ադրբեջանի համար: Բայց եթե այսօր չկան տարակարծություններ հարցի կարգավորման էության մեջ, պետք չէ հարցը ինչ-որ բացասական տեսանկյունից քննարկել: Այսօր համանախագահներն այնպիսի դիրքերից են հանդես գալիս, որ իրենք իրենց առաջարկները չեն ներկայացնում: Նրանք ուղղակի միջնորդական դերում են եւ լսում են կողմերի քննարկումները եւ այն հարցերը, որոնք կողմերը դրել են սեղանի վրա եւ որոնց շուրջ բանակցություններ են տեղի ունենում: Եւ այդ առումով կարող եմ ասել, որ այն, ինչ այսօր կա սեղանի վրա, ամբողջությամբ պաշտպանվում է համանախագահների կողմից՝ ե՝ւ Միացյալ Նահանգների, ե՝ւ մյուս երկու համանախագահողների: Եւ այդ առումով, որը էական է, չկան տարակարծություններ մեր եւ համանախագահների միջեւ, հատկապես՝ մեր եւ Միացյալ Նահանգների համանախագահողի միջեւ: Այնպես որ, հետեւանքների մեկնաբանությունների առումով մենք կարող ենք տարակարծություններ ունենալ, բայց այսօր հարցի կարգավորման էության առումով, կարծում եմ, որ լուրջ խնդիրներ չկան, չկան տարակարծություններ: Այնպես որ, եթե պրագյան բանակցություններն իրոք շարունակվեն, կարծում եմ, որ մենք մեր համագործակցությունը կշարունակենք եւ այդ ընդհանուր կառուցողական մթնոլորտի մեջ հնարավորություն կստեղծվի դրական տեղաշարժեր արձանագրելու բանակցություններում:

ՀԱՐՑ - Այսինքն, դուք շարունակ ասում եք պրագյան հանդիպումներ: Դա նշանակու՞մ է արդյոք, որ կարելի է հիմա ասել, որ նախագահների հանդիպումների փուլն ավարտվեց, եւ հիմա սկսվեց մի փուլ, երբ արտգործնախարարներն են բանակցում:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Մենք չորս հանդիպում էինք ունեցել, մինչեւ նախագահները հանդիպեցին Աստանայում: Ես կարծում եմ, որ մինչեւ նախագահների հաջորդ հանդիպումը հնարավոր է նույնպես մի քանի պրագյան հանդիպում ունենալ, լրացուցիչ տեղաշարժ արձանագրել եւ հարցը նորից տանել նախագահներին: Վերջիվերջո, նախարարների հանդիպման հիմնական պատճառը նախագահների հանդիպման արանքում այդ ժամանակը լավագույնս օգտագործելն է, որպեսզի մենք կարողանանք շարունակել գործընթացը: Եւ յուրաքանչյուր փուլում, որ արդեն նոր հանգրվան ենք մտնում, հարցը տանել նախագահներին, ստանալ նրանց համաձայնությունը եւ շարունակել: Այնպես որ, Աստանայից հետո, ես կարող եմ արդեն մեր մասով ասել, որ ունեմ Քոչարյանի հանձնարարականը՝ մտնել պրագյան բանակցությունների երկրորդ փուլ: Բայց այսօր, ինչպես մի քիչ առաջ նշեցի, հիմնական խոչընդոտը Ադրբեջանի կողմից հարցի տեղափոխումն է այլ ատյաններ, որը լուրջ խոչընդոտ է պրագյան բանակցությունները շարունակելու համար:

ՀԱՐՑ - Եթե կրկին անդրադառնանք տարածաշրջանում ստեղծվելիք իրադրությանը, մի քանի ամսից, ասում են 2005թ. առաջին կեսին, պետք է շահագործման հանձնվի Բաքու-Ջեյհան նավթատարը: Եւ մասնագետներն այսպիսի կարծիք են հայտնում, որ Արեւմուտքը, եւ մասնավորապես, Ամերիկան, արդեն ունենալով մեծ տնտեսական շահ այս տարածաշրջանում, փորձելու են ամեն կերպ արագացնել այս հարցի լուծումը: Ի՞նչ եք կարծում, այդպես կլինի՞, այսինքն` Հայաստանի վրա եւ ոչ միայն Հայաստանի, նաեւ Ադրբեջանի վրա ճնշումները կավելանա՞ն այս կապակցությամբ:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Չեմ կարծում, թե նոր ճնշումներ կլինեն, որովհետեւ տրամաբանությունը հետեւյալն է. մի քանի տարի առաջ մենք նույնն էինք ասում, թե որպեսզի ներդրողներն ավելի վստահ զգան, Միացյալ Նահանգներն ու Արեւմուտքը շահագրգիռ են հարցը շուտափույթ լուծել, որպեսզի ներդրումները տեղի ունենան եւ սկսվի շինարարությունը: Այսօր շինարարությունը հասնում է իր ավարտին, եւ ասում ենք, որ արդեն ճնշում կլինի, որպեսզի նավթամուղը անվտանգ շահագործվի: Ե՝ւ նախկինում, ե՝ւ այսօր էլ հետաքրքրությունը հարցի կարգավորմամբ չի փոխվել, եւ սա իր շարունակական բնույթն է ունեցել, շահագրգռվածությունը միշտ եղել է եւ կմնա: Իրոք, այսօր Միացյալ Նահանգներին, Եվրոպային եւ Ռուսաստանին հետաքրքրում եւ շահագրգռում է հարցի շուտափույթ լուծումը: Այնպես որ, նավթամուղի շահագործման առումով որեւէ նոր լրացուցիչ գործոններ չեմ տեսնում: Կարծում եմ, որ բանակցություններն իրենց նորմալ հունով կշարունակվեն, եթե իհարկե Ադրբեջանն ինքը չգնա, սրա մասին արդեն երկար խոսել ենք՝ չեմ ուզում կրկնել, այնպիսի խոչընդոտներ ստեղծելու ճանապարհով, որը կարող է իսկապես խանգարի բանակցությունների ընթացքին: Նման դեպքում արդեն անկանխատեսելի կլինի, թե Արեւմուտքը կամ համանախագահներն ինչպիսի նոր քայլերի կգնան, երբ նրանք զգան, որ Մինսկի գործընթացն արդեն վտանգված է: Դրանից դուրս, ես կարծում եմ, որ նավթամուղի գործարկումը որեւէ նոր լրացուցիչ էլեմենտ չի մտցնի բանակցություններում, բացի նրանից, որ առավել կդժվարացնի Ադրբեջանի կողմից ռազմական գործողությունների վերսկսման հնարավորությունը: Սա արդեն, կարծում եմ, որ լուրջ խնդիր է, եւ գերտերությունների, մեծ նավթային ընկերությունների ներդրումների առկայությունը, տնտեսական շահերը, արդեն լրացուցիչ սահմանափակումներ կդնի Ադրբեջանի վրա՝ ռազմական գործողությունների վերսկսման եւ հարցին ռազմական լուծում տալու փորձերի գործում:

ՀԱՐՑ - Եւս մի տարածաշրջանային հարց: Խոսքը Իրաքին է վերաբերում: Հայաստանը սկզբունքորեն որոշել էր այնտեղ ուղարկել հայկական մասնագետների, բայց վերջերս, երեւի հետեւում եք, հասարակության մեջ բավական բացասական վերաբերմունք կա այդ հարցին: Մյուս կողմից, հասկանալի է, որ Հայաստանը, որոշում ընդունելով, ասենք, չուղարկել այնտեղ, ինչ-որ բան կկորցնի միջազգային ասպարեզում, մասնավորապես, Ամերիկայի հետ հարաբերություններում, որովհետեւ մեր հարեւան երկու հանրապետություններն, այնուամենայնիվ, համաձայնվել եւ զորք են ուղարկել այնտեղ: Ո՞րն է ելքը, ձեր կարծիքով:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Կարծում եմ, որ ելքը պետք է գտնվի քննարկումների արդյունքում: Այստեղ էականն այն է, որ Հայաստանը ցանկություն ունի իր ներդրումը բերել Իրաքի վերականգնման աշխատանքներում, որովհետեւ Հայաստանի շահերից է բխում՝ իսկապես այնտեղ տեսնել կայուն Իրաք, բարգավաճ Իրաք, որովհետեւ մենք ունենք նաեւ այնտեղ համայնք, ինչպես նաեւ այսօր Իրաքն աշխարհագրական առումով գտնվում է մեր անմիջական հարեւանությունում: Այնպես որ, Հայաստանի ցանկությունը կա՝ ներգրավված լինելու Իրաքի վերականգնման աշխատանքներում, բայց թե ինչպիսի ձեւ եւ տեսք կստանա այդ մասնակցությունը, ես կարծում եմ, որ դա արդեն կծնվի քննարկումների արդյունքում: Բայց կարեւորն այն է, որ Հայաստանն, այ՝ո, ունի ցանկություն՝ ներգրավված լինելու Իրաքի վերականգնողական աշխատանքներում:

ՀԱՐՑ - Հիմա Հայաստանի ներքին եւ արտաքին քաղաքականության միջեւ կապի մասին: Ես հիշում եմ, պարոն Օսկանյան, դուք երկու տարի առաջ ինտերնետով ասուլիս էիք տալիս, եւ այն ժամանակ, երբ ես հարցրեցի Պրագայից՝ արդյոք Հայաստանը ժողովրդավարակա՞ն երկիր է, Դուք պատասխանեցիք, որ Հայաստանը գնում է ժողովրդավարության ուղիով: Հիմա, այս ընտրություններից հետո, որոնք այսքան վատ գնահատական ստացան, տարբեր զեկույցներում Հայաստանի մասին վատ կարծիքներ են արտահայտվում ժողովրդավարության առումով, եւ ի վերջո, կա այսպիսի փաստ, որ «Ֆրիդոմ Հաուսը», որը միշտ Հայաստանը դասում էր մասնակիորեն ազատ մամուլ ունեցող երկրների շարքին, վերջին երկու տարիներին դասել է ոչ ազատ մամուլ ունեցող երկրների թվին, այսինքն՝ Հայաստանն այդ առումով գոնե հետընթաց է ապրում եւ գնացել է դեպի Ադրբեջան: Ի՞նչ եք կարծում, իրոք Հայաստանը գնում է դեպի ժողովրդավարությո՞ւն, թե դոփում է տեղում, կամ ինչ-որ ուրիշ տեղ է գնում՝ ելնելով այս բոլոր փաստերից;

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Այստեղ պետք է նայել, թե ընդհանուր զարգացման միտումն ինչպիսին է: Մեծ հաշվով, կարծում եմ, որ մենք գնում ենք առաջ, բայց գնում ենք առաջ վերիվայրումներով: Այս պահին, կամ այս վերջին ժամանակահատվածում, միգուցե մենք գտնվում ենք վայրէջքի շրջանում: Բայց ես համոզված եմ, որ ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների, մամուլի ազատության գործընթացներն անշրջելի են դարձել, անխուսափելիորեն մենք գնալու ենք դեպի վեր: Այս վերիվայրումներով մենք շարունակելու ենք առաջ գնալ: Այս վերիվայրումները ե՞րբ կվերանան, այս պահին դժվար է ասել: Բայց շատ բան կախված է, թե նաեւ ընդդիմությունը Հայաստանում ինչպիսի՞ քայլերի կգնա: Եթե մենք նայենք՝ այս վերիվայրումները ե՞րբ տեղի ունեցան, եւ ինչու՞ մենք ավելի վայրումի մեջ էինք վերջին շրջանում, միանշանակորեն կտեսնենք, որ նաեւ այստեղ իր բացասական տեղն է ունեցել ընդդիմության գործելակերպը: Որովհետեւ այս տարիների ընթացքում Հայաստանը ժողովրդավարական գործընթացներում դրական տեղաշարժ է արձանագրել, բայց, համենայն դեպս, իր առաջ դեռեւս մեծ ճանապարհ ունի անցնելու, եւ ես հաճախ ասել եմ եւ այսօր կրկնում եմ՝ առայսօր մենք արել ենք աշխատանքի առավել հեշտ մասը եւ մեզ մնում է առավել բարդ մասը, որը պետք է միասին անցնենք ողջ ժողովրդով եւ իշխանություններն ընդդիմության հետ միասին: Եւ այնքան ժամանակ, քանի դեռ չկա համագործակցություն իշխանությունների եւ ընդդիմության միջեւ, այդ դժվարին մասը մեզ համար առավել դժվար կլինի իրականացնել: Մենք այսօր այնպիսի վիճակում ենք գտնվում, որ պետք է սկսենք արդեն խորացնել ժողովրդավարական գործընթացները: Մենք դեռ մակերեսում ենք գտնվում: Բայց որպեսզի կարողանանք դա անել, այստեղ գործընկերություն պետք է լինի իշխանությունների եւ ընդդիմության միջեւ: Նորից եմ կրկնում, այսօր որեւէ մեկը չի ասում, թե Հայաստանն ամբողջական ժողովրդավար պետություն է, բայց մենք այդ ճանապարհի վրա առաջ ենք շարժվում՝ վերիվայրումներով. տարբեր պահերին կարող ենք լինել վերի մասում, ներքեւի մասում, դա արդեն մեկնաբանության խնդիր է: Բայց մեծ հաշվով, կարծում եմ, որ այլընտրանք չունենք: Ինքնաբերաբար արդեն գնում ենք առաջ, որովհետեւ նաեւ վերցրել ենք պարտավորություններ Եվրոպայի խորհրդում եւ այլ կազմակերպություններում: Մենք այլ ճանապարհ չունենք. դա մեզ դրել է մի ուղու մեջ, որից շեղվելը միայն եւ միայն բացասական հետեւանքներ կարող է ունենալ Հայաստանի վրա առհասարակ բոլոր ուղղություններով: Այնպես որ, այստեղ ես կարծում եմ, որ լուրջ անելիքներ ունենք, եւ ես հույս ունեմ, որ մեր ընդդիմությունը կգիտակցի նաեւ, որ դա իրեն է պետք, որովհետեւ միայն բոլորիս ներգրավված լինելով կկարողանանք այս գործընթացներն արագացնել, եւ ինչքան արագ առաջ գնանք, ինչքան արագ Հայաստանը լինի առավել ժողովրդավար պետություն, այնքան օգտակար կլինի նաեւ ընդդիմության համար` իր քաղաքական հավակնություններն իրականացնելու առումով:

ՀԱՐՑ - Բայց պարոն նախարար, ընդդիմության փաստարկն էլ այն է, որ իր գործելակերպը պատասխան է Հայաստանի իշխանությունների գործելակերպին: Այստեղ երեւի թե համաձայնեք, որ Հայաստանի իշխանություններն ի սկզբանե բավականին անհանդուրժողական դիրքորոշում գրավեցին ընդդիմության հանդեպ: Ես նկատի ունեմ ձերբակալությունները, հանրահավաքների բռնի ցրումը եւ այլն:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Այստեղ պետք է նայենք՝ որ կետից ենք մենք սկսում իսկապես գնահատական տալ, թե ով ինչ է արել: Ընդդիմությունն ինքն իր առաջ սխալ հարց էր դրել: Ես սրա մասին բազմիցս ասել եմ, որ երբ ընդդիմությունն իր առաջ իշխանափոխության խնդիր է դնում, դա ինքնաբերաբար բերում է այն հակազդեցությանը իշխանությունների կողմից, որը մենք տեսել ենք: Հարցադրումն ընդդիմության կողմից սխալ է եղել: Դրա համար էլ այսպիսի հետեւանքներ են եղել: Եթե ընդդիմությունն այլ կերպ ձեւակերպեր եւ լիներ առավել կառուցողական դաշտում, առանց հրաժարվելու իր սկզբունքներից, եւ եթե իշխանությունների կողմից այդ դեպքում նման հակազդեցություն լիներ, ես ամբողջությամբ կհամաձայնվեի ձեր մեկնաբանության հետ: Բայց, որովհետեւ առաջին պահից ընդդիմությունը իշխանությունների նկատմամբ այնպիսի դիրքորոշում է որդեգրել, որ այլընտրանք չի թողնում իշխանություններին, ինքնաբերաբար այսպիսի հետեւանքների պետք է հանգեցներ: Այնպես որ, այստեղ ես կարծում եմ, երկու կողմից էլ հարցի վերանայման կարիք կա եւ նորից եմ կրկնում, մենք ուղղակի այլընտրանք չունենք, որովհետեւ ժողովրդավարությունն այսօր մեր ամենակարեւոր ռեսուրսն է, որի վրա պետք է հենվենք, որպեսզի կարողանանք եւ հասարակությունն առողջացնել, եւ նաեւ մեր տնտեսությունը զարգացնել: Դա է այսօր միակ ռեսուրսը, որ մենք ունենք: Եթե դա էլ կորցնենք, ընդհանրապես առավել փակ վիճակում կհայտնվենք: Սա պետք է գիտակցեն բոլորը, եւ մենք կարողանանք իսկապես համատեղվել այս հարցում եւ կարողանալ կառուցաղական դաշտում իրար հետ աշխատել, որպեսզի կարողանանք այս ռեսուրսը հնարավորին չափ առավելագույնս օգտագործել:

ՀԱՐՑ - Եթե այս քաղաքական տարին ամփոփենք, չնայած, տարին չի ավարտվել, բայց կարծես թե քաղաքական գործընթացները, որ ընթանում էին տարվա ընթացքում, ավարտվեցին, այդ ամենն ինչպե՞ս անդրադարձավ Հայաստանի իմիջի վրա միջազգային ասպարեզում:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Որ ասեմ լավ անդրադարձավ, իհարկե, սուտ կլինի: Բայց մյուս կողմից էլ չեմ ուզում այդքան էլ չափազանցել, որ շատ մեծ բացասական հետեւանքներ ունեցավ: Իհարկե, լավ կլիներ, որ այս բոլորը չլիներ: Հայաստանը փոքր պետություն է, միջազգային հանրությունում խոսքը լսելի դարձնելու համար մենք պետք է կարողանանք լինել հուսալի գործընկեր, պետք է լինենք միջազգային միտումների շրջանակներում, համահունչ գնանք այդ բոլորի հետ: Երբ շեղումներ են տեղի ունենում, միջազգային հանրությունն արդեն սկսում է այլ կերպ նայել, որովհետեւ մենք մեզ պարտադրելու այլ միջոցներ չունենք: Այնպես որ, ինչպես ասացի, ժողովրդավարությունը, մարդու իրավունքները, այս բոլորն այն ռեսուրսներն են, որ պետք է հնարավորինս օգտագործենք: Իհարկե, լավ կլիներ, որ այս զարգացումները տարվա ընթացքում չլինեին, բայց համենայն դեպս, եղել են: Պետք է ասեմ, որ միջազգային հանրությունն էլ ըմբռնումով է մոտենում այս բոլորին, որովհետեւ գիտակցում է, որ վերջիվերջո, մենք մեր առաջին քայլերն ենք անում այդ ուղղությամբ, տեղաշարժեր կան, այստեղ երկար ճանապարհ ունենք անցնելու, եւ դա մենք պետք է անենք միջազգային հանրության, Եվրոպայի հետ: Ընդհանուր միտումների առումով, կարծում եմ, նրանց գնահատականը դրական է, բայց կոնկրետ դեպքերի հետ կապված՝ իհարկե, կան բացասական երեւույթներ, որոնք խոչընդոտում են մեր իմիջի առավել լավ դրսեւորմանը միջազգային հանրությունում: Այնպես որ, մեծ հաշվով միջազգային հարաբերություններում մենք տեղքայլ չենք արել, առաջ ենք շարժվել: Բայց շատ ավելի արագ կարող էինք առաջ գնալ, եթե այս բոլորը տեղի չունենային Հայաստանում: Հուսանք, որ 2005թ. մեզ համար կլինի առավել համերաշխ տարի ներսում, որը եւ իր դրական ազդեցությունը կունենա արտաքին հարաբերություններում, ինչը մեզ հնարավորություն կտա առավել ակտիվ ներգրավված լինել միջազգային գործընթացներում:

ՀԱՐՑ - Մամուլում անընդհատ գրվում է, որ սպասվում են լուրջ կադրային փոփոխություններ ձեր նախարարությունում: Ճի՞շտ է արդյոք դա:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Մեծ հաշվով, այո, ճիշտ են, որովհետեւ մեր ողջ համակարգում գնում են տեղաշարժեր՝ մեր դեսպանների հերթական ռոտացիան, որն ինքնաբերաբար փոփոխություններ կբերի նաեւ փոխնախարարների, վարչության պետերի շրջանակներում: Այնպես որ, մինչեւ եկող տարվա առաջին կեսն արդեն հանրությանը պարզ կլինեն այդ տեղաշարժերը, որովհետեւ դեսպանների նոր նշանակումներ են լինելու: Ես չեմ կարող այս պահին դրա մասին բաց խոսել, մինչեւ այդ երկրների ագրեմանները չստանանք: Բայց ընթացքում, երբ արդեն կլինեն այդ երկրների պատասխանները, մենք պարբերաբար մամուլին կհայտնենք այդ տեղաշարժերի մասին: Կլինեն բավական լուրջ տեղաշարժեր, որոնք ռոտացիոն բնույթ ունեն:

ՀԱՐՑ - Իսկ նոր դեսպանություններ առաջիկայում մտադի՞ր եք բացել:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - 2005թ. համար չի նախատեսվում դա:

ՀԱՐՑ - Եւ վերջին հարցը ձեր առաջիկա այցելությունների մասին: Ի՞նչ հանդիպումներ եք ունենալու այս առաջիկա ամիսներին:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ - Ես հինգշաբթի օրը կմեկնեմ Մոսկվա՝ Համատեղ Անվտանգության Պայմանագրի արտաքին գործերի նախարարների հերթական հանդիպմանը: Դրանից հետո՝ ամսի 17-ին կմեկնեմ Բեռլին Հանրապետության նախագահի հետ, որտեղ նախագահը կմասնակցի մի կոնֆերանսի եւ նաեւ կունենա աշխատանքային այց Գերմանիա: Դրանից անմիջապես հետո, ամսի 24-ին կմեկնեմ Բուրկինա-Ֆասո՝ մասնակցելու Ֆրանկոֆոնիայի գագաթաժողովին, որտեղ նաեւ կհայտարարվի Հայաստանի դիտորդական կարգավիճակի ընդունման մասին: Եւ իմ մասնակցությունն այնտեղ պայմանավորված է դրանով: Դրանից անմիջապես հետո կմեկնեմ Սոֆիա, դեկտեմբերի սկզբներին՝ մասնակցելու ԵԱՀԿ արտաքին գործերի նախարարների հերթական հանդիպմանը, որից անմիջապես հետո կմեկնեմ Բրյուսել՝ մասնակցելու Եվրոատլանտյան Համագործակցության Խորհրդի նախարարների հերթական հանդիպմանը: Դրանով, կարծում եմ, կեզրափակեմ այս տարվա իմ արտաքին ուղեւորությունները: Այս ընթացքում կլինեն նաեւ մի քանի այցելություններ Հայաստան, որի մասին կտեղեկացվի:

-Շնորհակալություն սպառիչ պատասխանների համար: