ՀԱՐՑ.- Բարի երեկո պարոն Օսկանյան: Շնորհակալություն հրավերն ընդունելու եւ հաղորդմանը մասնակցելու համար: Քանի որ այս օրերին բոլորիս ուշադրության կենտրոնում, բոլորիս շուրթերին ՆԱՏՕ-ի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրի նախնական պլանավորմանը մեր սպաների չմասնակցելու թեման է: Բոլորը գիտեն, թե ինչ-ինչ պատճառներով դա եղավ, եւ կարելի է այդ թեման նաեւ ներկայացնել որպես Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության ֆիասկո, քանզի նման կոպիտ ձեւով վարվել նման կարեւոր խորհրդաժողովի հետ ինձ թվում է ոչ մի երկրի համար ներելի չէ: Բայց Գուլիեւը փորձում է մեղքն այդքանից հետո բարդել հայկական կողմի վրա: Ինչպես Դուք կմեկնաբանեք Ձեր գործընկերոջ այս քայլը:

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Ես կարծում եմ՝ դա առավել վատացնում է Ադրբեջանի վիճակը, որովհետեւ ոչ ոք դա լուրջ չի ընդունում եւ իրավիճակն ավելի թատերական է դառնում: Իսկապես, փաստերը,  փաստերի շարունակականությունը, այդ ամբողջ գործընթացը, որով մեր սպաներն անցան այնքան պարզ են… Դա թափանցիկ է, բոլոր կողմերի համար շատ հստակ, եւ իսկապես իզուր է, որ Ադրբեջանը փորձում է այդ բոլորին այլ մեկնաբանություն տալ եւ փորձել, մեղքը գցելով Հայաստանի վրա, դուրս գալ դրա տակից: Ես կարծում եմ ավելի ճիշտ կլինի Ադրբեջանն ընդունի իր սխալը եւ ասի, որ այստեղ մենք սխալվել ենք, որ կփորձենք ուղղել, որովհետեւ իսկական վարժությունները դեռ առջեւում են: Ադրբեջանը, կարծում եմ, պետք է իր սխալն ուղղի եւ թույլ տա մեր սպաներին` իրենց մասնակցությունն ունենալ այդ զինավարժություններին:

ՀԱՐՑ.- Պարոն Օսկանյան, ի՞նչ եք կարծում, ծրագրված էր Ադրբեջանական կողմի այս քայլերը: Եթե նայենք ուղղակի դիվանագիտության տեսանկյունից՝ այդ հայտարարությունների շարանը, այդ դեպքերը...

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Ես նախ փորձեմ այս ամբողջ եղածը կոնտեքստի մեջ դնեմ: Այս տարիների ընթացքում բոլորիս համար շատ ակընհայտ էր, որ Ադրբեջանը դեմ է բոլոր տեսակի տարածաշրջանային համագործակցությանը: Իհարկե, այդ բոլորն Ադրբեջանը բացատրում էր նրանով, որ նրանք պատերազմում տուժել են, անօրինության են ենթարկվել Հայաստանի կողմից եւ նման դիրքերից քաղաքականապես նրանց հնարավոր չի թշնամու հետ՝ այս դեպքում Հայաստանի հետ, որեւէ տարածաշրջանային համագործակցության մեջ մտնել, քանզի այդ փաստն ինքնին կնշանակի այսօր, որ Ադրբեջանն ընդունում է ստեղծված իրավիճակը: Սա եղել է իրենց հիմնական հիմնավորումը եւ հետեւողականորեն, իսկապես, դա արել են: Այստեղ բացառություն չեղավ նաեւ ՆԱՏՕ-ի այս դեպքը: Առաջին օրվանից նրանք դեմ էին: Բայց, քանի որ եղան մեր հետեւողական քայլերը եւ ՆԱՏՕ-ի կողմից՝ ճնշումն Ադրբեջանի վրա, նրանք քաղաքական որոշում կայացրեցին, որ սպաներին թույլ տան մասնակցել: Բայց նրանց մոտ նաեւ հանրային կարծիքը վերջին օրերին բռնկում ստացավ եւ լրացուցիչ՝ ներսից, ճնշում եղավ Ադրբեջանի իշխանությունների վրա: Նրանք, վերջին պահին, հակառակ, որ համաձայնություն էին տվել եւ խոստումներ էին տվել ՆԱՏՕ-ի ղեկավարությանը, փորձեցին նման տեխնիկական խոչընդոտներով թույլ չտալ մեր սպաների մասնակցությունը Բաքվում այդ միջոցառմանը, մտածելով, որ նման տեխնիկական խոչընդոտների բացատրելը եւ դրանից մաքուր դուրս գալն ավելի հեշտ կլինի: Բայց ես գտնում եմ, ինչպես նաեւ միջազգային հանրությունն է այդպես գտնում, որ դա խիստ սխալ քաղաքականություն էր, եւ Ադրբեջանը դրա պատճառով, կարծում ենք, տուժելու է: Մենք հույս ունենք, որ Ադրբեջանը կուղղի իր սխալը եւ թույլ կտա, որ մեր սպաները մասնակցեն զինավարժություններին, որոնք տեղի կունենան եկող ամռանը:

 ՀԱՐՑ.- Պարոն Օսկանյան, բայց, այդուհանդերձ, գոնե Ադրբեջանի այս վերջին քայլերը կանխատեսելի՞ էին:

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Այն պահից, երբ Թբիլիսիում սկսեցին ձգձքել մուտքի արտոնագրերի հարցը, մեզ արդեն ակնհայտ դարձավ, որ նրանք մտափոխ էին եղել եւ այդ հարցում նրանք հետեւողական գտնվեցին. մինչեւ ՆԱՏՕ-ի առաջարկությամբ մեր սպաների Ստամբուլ հասնելը եւ, վերջին պահին, արդեն Ադրբեջանի հյուպատոսի միջամտությունը, որ թույլ չտան մեր սպաներին ինքնաթիռ նստել: Մեզ համար ակնհայտ էր, որ արդեն քաղաքական որոշումը բարձր մակարդակով Բաքվում փոխվել է եւ նրանք իսկապես թույլ չեն տալու մեր սպաներին մասնակցել այս նախապատրաստական աշխատանքին: Միգուցե Ադրբեջանը մտածի, որ հանրային կարծիքը որոշ չափով կփոխվի եկող ամիսների ընթացքում: Եթե դա իրենց հաշվարկներում կա, դատելով հայտարարություններից, նաեւ ՆԱՏՕ-ի կողմից Ադրբեջանի հանդեպ գործադրվող ճնշումից, ես չեմ բացառում, որ իսկապես վերջիվերջո մեր մասնակցությունը կլինի եկող զինավարժություններին:

 Այստեղ ուզում եմ մի բացատրության տալ, որովհետեւ քիչ առաջ ներկայացրեցի Ադրբեջանի հիմնավորումները տարածաշրջանային համագործակցության դեմ լինելու կապակցությամբ: Ես ուզում եմ այստեղ ասել, որ Հայաստանը նվազ պատճառ չունի Ադրբեջանի նման նույնպես դեմ լինի Ադրբեջանի հետ որեւէ տարածաշրջանային համագործակցությանը: Ես նույնիսկ ավելին կասեի, որ մենք առավել պատճառներ ունենք, որպեսզի Ադրբեջանի հետ որեւէ համագործակցության մեջ չմտնենք՝ Լեռնային Ղարաբաղի հարցի կարգավորման խնդիրը դնելով նրանց առաջ: Բայց դա մենք չենք անում, քանզի գտնում ենք, որ տարածաշրջանային համագործակցությունը կօգնի առավել բարենպաստ պայմաններ ու մթնոլորտ ստեղծել տարածաշրջանում, որպեսզի կարողանանք այդ պայմաներում առավել արդյունավետորեն անդրադառնալ ԼՂ հարցին եւ հասնել կարգավորմանը: Չմոռանանք, որ մենք Սումգայիթ ենք տեսել, չմոռանանք, որ 400 հազար հայեր դուրս են մղվել Բաքվից` ամենադաժան պայմաններում, չմոռանանք, որ 75 տարի մենք տուժել ենք ադրբեջանական լծի տակ` խորհրդային շրջանում, չմոռանանք, որ պատերազմի ժամանակ մեծ թվով վայրագություններ են եղել Ադրբեջանի կողմից եւ, իսկապես, մեր ժողովուրդը տուժել է: Չմոռանանք, որ այս վերջին 12 տարիներին, երբ արդեն Ադրբեջանը որեւէ հսկողություն եւ ազդեցություն չունի Լեռնային Ղարաբաղի վրա, թեեւ ԼՂ ժողովուրդը ենթարկվել է բլոկադայի, տուժել է, սահմանափակումներ է ունեցել ճամփորդելու, տարածաշրջանից դուրս գալու հարցերում: Բլոկադայի է ենթարկվել Հայաստանը: Այնպես որ, մենք այստեղ հիմնավորում ունենք նրանց առաջ խնդիր դնելու համար, որովհետեւ մեր դատն արդար՝ ժողովրդի ինքնորոշման դատն արդար դատ է, եւ մենք դա ենք հետապնդում: Մենք այլ հավակնություններ այս տարածաշրջանում Ադրբեջանի նկատմամբ չունենք, մենք ուզում ենք հասնել ԼՂ ժողովրդի ազատ ինքնորոշմանը եւ դրա միջազգային հանրության կողմից ճանաչմանը: Սա է մեր խնդիրը: Պատերազմը նրանք են սկսել, երբ խաղաղ ցույցեր էին արվում Ղարաբաղի եւ Հայաստանի ժողովրդի կողմից: Այնպես որ, հարցի ադրբեջանական մոտեցումն անընդունելի է: Մենք պետք է փորձենք հնարավորինս հրապարակ բերել եւ հիմանվորել, որ նրանց կողմից վարված քաղաքականությունը սխալ է եւ նրանք, անընդատ հետեւողականորեն տուժողի դերում հանդես գալով, չեն կարող իրենց դիրքերն ամրացնել ոչ դիվանագիտական, ոչ էլ քաղաքական առումներով:

 Նորից եմ կրկնում՝ հակառակ մեր տուժած լինելուն այս բոլորից դառն այն է, որ պատերազմը դեռ չի ավարտվել, այսօրվա արդյունքները վերջնական արդյունքներ չեն: Բանակցությունների արդյունքում մենք պետք է հասնենք վերջնական արդյունքի: Բայց, որպեսզի մենք կարողանանք արդյունավետ դիվանագիտություն վարել, կարողանանք կոմպրոմիսների գալ, մենք պետք է մթնոլորտը Հայաստանի եւ Ադրբեջանի, հայերի եւ ադրբեջանցիների միջեւ բարելավենք: Եվ դրան մենք կարող ենք հասնել միայն տարածաշրջանային համագործակցության միջոցով, որը կվերականգնի երկու ժողովուրդների միջեւ վստահությունը, եւ որն, իր հերթին, կհեշտացնի նաեւ ԼՂ հարցի կարգավորումը:

 Ադրբեջանն ինքը պետք է որոշի՝ ինչպիսի կազմակերպության է ուզում անդամակցել: ՆԱՏՕ-ն այն կազմակերպությունն է, որի շրջանակներում տեղի են ունենում այս զինավարժությունները. կազմակերպությունը կոչվում է Եվրոատլանտյան համագործակցության խորհուրդ: Համագործակցություն՝ դա է այս ամբողջ կազմակերպության էությունը: Ադրբեջանը, եթե ինքը պատրաստ չի այս կազմակերպության շրջանակներում անխտիր բոլորի հետ համագործակցել, պետք է քաղաքական որոշում կայացնի եւ դուրս գա այս կազմակերպությունից: Ինչպես ես մեր հայտարարության մեջ ասել էի՝ մենք հետեւողական ենք լինելու, անելու ենք ամեն ինչ, որ գնանք Բաքու ու մասնակցենք: Առավել եւս մենք չենք համարում, որ մենք հաղթող կողմ ենք, նրանք՝ պարտվող. այս գործընթացը դեռ չի ավարտվել, մենք համարում ենք, որ մենք տուժած կողմ ենք, բայց գտնում ենք, որ տուժած լինելով հանդերձ, մենք պետք է գնանք տարածաշրջանային համագործակցության:

 ՀԱՐՑ.- Շատ լավ, պարոն Օսկանյան: Ի՞նչ եք կարծում, այս իբր զոհի, իբր տուժած լինելու ադրբեջանական բարդույթն ավելի չի դժվարացնում ադրբեջանական դիվանագիտության գործունեությունը: Այս օրերին նրանք նախատեսում են մեծ միջոցառումներ անցկացնել նաեւ արտերկրում ադրբեջանական ինչ-ինչ համայնքների կողմից հայկական հյուպատոսությունների եւ դեսպանությունների դեմ Խոջալուի իբր ջարդերի վերաբերյալ: Եվ դա անում է այն պետությունը, որը հայտարաում է, որ պատրաստ է ամռանն իբր քննարկել հայ սպաների մուտքը Ադրբեջան:

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Այո, ես կարծում եմ, որ նրանք սխալ քաղաքականություն են վարում, նրանք պետք է նույն հիմնավորումը տան ինչ-որ ես նոր ասացի: Այո, մենք էլ ենք տուժել, զոհեր ենք տվել, բայց այսօրվա իրավիճակը դա վերջնական իրավիճակ չի, դա փոփոխական է լինելու, մենք բանակցությունների միջոցով պետք է իրավիճակը փոխենք եւ հասնենք կոմպրոմիսային տարբերակի: Սա պետք է լինի նրանց մոտեցումը, այլապես նրանք զբաղվում են ինքնախաբեությամբ, նրանք իրենք իրենց հանրությանն այնպիսի իրավիճակի մեջ են դնում եւ դրա պատճառով՝ նաեւ հենց իրենց, որ հետագայում այս քաղաքականությունից հետ կանգնելը նրանց առավել դժվար է լինելու եւ դրա լավագույն օրինակն է հենց ՆԱՏՕ-ի այս վարժությունների հետ կապված սահմանափակումներն էին, որ իրենք մտցրեցին: Նրանք դա արեցին իրենց կողմից ստեղծված եւ ձեւավորված հանրային կարծիքի ճնշման պատճառով: Ես կարծում եմ, որ սա պետք է Ադրբեջանի համար դաս լինի, որ նրանք հասկանան, որ այս հարցում պետք է նրանք գնան համագործակցության: Առանց վստահության վերականգնման երկու ժողովուրդների միջեւ, մենք այս վիճակն իսկապես չենք կարող բարելավել:

ՀԱՐՑ.- Պարոն Օսկանյան, արեւելյան այս գործելաոճը ինչպիսի՞ գնահատական կստանա ՆԱՏՕ-ի ղեկավարության կողմից:

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Այստեղ պետք չէ ակնկալել, որ ՆԱՏՕ-ն հրապարակային դատապարտող հայտարարություններ է անելու: Այդ է միջազգային կազմակերպություններին բնորոշ, յուրահատուկ մոտեցումը: Նրանք կփորձեն կուլիսային աշխատանք տանել Ադրբեջանի հետ, եւ մենք գիտենք, որ արդեն տանում են: Ադրբեջանին շատ հստակ ասվել է, որ նրանք սխալ են արել, նրանք պետք է փորձեն ուղղել իրենց սխալը: Ուզում եմ բոլորին վստահեցնել, որ այդ ուղղությամբ շատ լուրջ դիվանագիտական աշխատանք է տարվում եւ ՆԱՏՕ-ի ղեկավարության կողմից, եւ ՆԱՏՕ- ի անդամ անհատ երկրների կողմից, հատկապես Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների եւ մի քանի այլ ազդեցիկ երկրների կողմից:

 ՀԱՐՑ.- Արտգործնախարարության համար տարին սկսեց բավականին ինտենսիվ, եթե այս դեպքերը կոնկրետ նկատի ունենանք: Ի՞նչ է հուշում Ձեզ Ձեր դիվանագիտական փորձը, ինչպիսի՞ն կլինի դիվանագիտական տարին: Այսինքն, կարելի է այստեղ օգտագործել ընդունված կարծիքը. տարին ինչպես կսկսես, այդպես էլ կշարունակվի:

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Ես կարծում եմ, որ անկախ այս ՆԱՏՕ-ի դեպքից մենք շատ ինտենսիվ եւ ակտիվ տարի ենք ունենալու, որովհետեւ այս տարածաշրջանում բավականին էներգիա է կուտակվել, որն ինչ-որ կերպ պետք է դուրս գա այս տարվա ընթացքում. եւ Ղարաբաղի հարցում, եւ երկկողմ հարաբերությունների առումով, եւ տարածաշրջանային գործընթացների առումով: 2004-ը նաեւ հատկանշական է լինելու մի շատ կարեւոր գագաթաժողովով. դա ՆԱՏՕ-ի գագաթաժողովն է, որը պետք է տեղի ունենա Ստամբուլում, եւ այնտեղ հստակ նոր մոտեցումներ են ձեւավորվելու, հստակեցվելու եւ հաստատվելու ՆԱՏՕ-ի կողմից` կոնկրետ Կովկասի եւ Կենտրոնական Ասիայի նկատմամբ: Սա լուրջ զարգացում է մեր տարածաշրջանի համար, հատկապես Հայաստանի համար, որը վարում է փոխլրացման քաղաքականություն: Այս մոտեցումն ավելի հեշտ է լինելու Ադրբեջանի եւ Վրաստանի համար, որովհետեւ նրանք առավել միակողմանի քաղաքականություն են վարում: Ես չեմ ասում՝ լավ, կամ վատ կլինի, ավելի հեշտ է լինելու, որովհետեւ այդ հոսանքի մեջ նրանք արդեն մտել են, որովհետեւ մենք փոխլրացման քաղաքականություն ենք վարում եւ, թերեւս, չգիտենք Վրաստանի եւ Ադրբեջանի ներգրավվածությունն այդ գործընթացներում ինչքան ինտենսիվ կլինի: Մեզ համար այստեղ որոշ անորոշություններ կան, եւ այդ առումով այս տարին որոշիչ է լինելու տարածաշրջանի ապագայի համար: Այնպես որ, կարծում եմ, տարին շատ բուռն է լինելու, հետաքրքիր զարգացումներ են լինելու եւ կարող են անակընկալներ լինել: Մենք պետք է պատրաստ լինենք այդ բոլորին, եւ ես գոհ եմ եւ ուրախ, որ մենք այս տարիների ընթացքում փոխլրացման քաղաքականության փորձ ենք ձեռք բերել, որովհետեւ այդ քաղաքականությունը մեզ առավել պետք է լինելու այս տարվա ընթացքում, երբ որոշ անորոշ զարգացումներ մեր շուրջ կարող են տեղի ունենալ եւ այդ քաղաքականությունը մեզ հնարավորություն է տալու շատ ավելի ճկուն քաղաքականություն վարել եւ մանեւրել, որպեսզի կարողանանք Հայաստանի շահերը լավագույնս պաշտպանել, կամ առնվազն հնարավորին չափ խուսափել բացասական զարգացումներից եւ Հայաստանի վրա դրանց հետեւանքներից:

 Ղարաբաղի հարցով, կարծում եմ, նույնպես էներգիա է կուտակվել: Չմոռանանք, որ մի ամբողջ տարի ոչինչ չի արվել: Միայն տարվա վերջում նախագահների հանդիպում է տեղի ունեցել: Առավել եւս տարածաշրջանում տնտեսական՝ գազի, նավթի ու որոշ այլ հարցերի շուրջ որոշ խնդիրներ են ձեւավորվում, եւ միջազգային հանրության, հատկապես՝ Արեւմուտքի եւ Միացյալ Նահանգների մոտեցումներն առավել կոնկրետ են լինելու ԼՂ հարցում, որովհետեւ նրանց այսօր այս տարածաշրջանում պետք է առավել հստակություն, նրանց պետք է կայունության եւ խաղաղության էլ ավելի ամրագրում: Սա բերելու է ԼՂ մասով Մինսկի խմբի համանախագահների ավելի ակտիվ ներգրավվածություն, եւ մենք եկող ամիսների ընթացքում դա նկատելու ենք: Ես դա չեմ համարում, որ վատ է Հայաստանի համար. մենք ներգրավված կմնանք, որոշ հիմքեր կան այդ հարցում, որի վրա մենք կարող ենք կառուցել գործընթացները: Այսօրվա դրությամբ համանախագահների եւ միջազգային հանրության մոտեցումը շարունակում է մնալ այն, որ մենք պետք է գործընթացները շարունակենք այս տարիների ընթացքում ստեղծված հիմքի վրա:

 ՀԱՐՑ.- Պարոն Օսկանյան, իսկ եթե համեմատության մեջ վերցնենք հարեւանների քաղաքականությունը, որն առավել քան միակողմանի է, եւ մերը, որ փոխլրացման է: Ի՞նչ եք կարծում, արդյո՞ք այսօր արդարացված է Հայաստանի փոխլրացման քաղաքականությունը:

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Ես քիչ առաջ մոտավորապես անդրադարձա դրան: Ասացի, որ ոչ թե արդարացված է, այլ այս տարի այդ քաղաքականությունը մեզ համար առավել արդյունավետ է լինելու: Ես փորձեցի մի փոքր բացատրել, չեմ կարող շատ մանրանալ, որովհետեւ ժամանակը մեր սեղմ է, բայց իրոք այս տարվա ընթացքում տեղի է ունենալու մի քանի զարգացումներ մեր տարածաշրջանում, որը մեզ համար վճռորոշ է լինելու: Դրա համար մեր մանեւրելու հնարավորությունները մենք պետք է կարողանանք պահպանել եւ այդ հնարավորությունը մեզ տրվում է հենց փոխլրացման քաղաքականության միջոցով: Չմոռանանք, որ հենց Ձեր հեռուստակայանի եթերում Վրաստանի նոր նախագահ Սահակաշվիլին հարցազրույց էր տվել, եւ ես մեծ հետաքրքությամբ լսում էի որ նա ասեց, թե Վրաստանը նույնպես Հայաստանի նման վարելու է փոխլրացման քաղաքականություն: Դա, ճիշտն ասած, ինձ ուրախացրեց, որովհետեւ Վրաստանի փոխլրացման քաղաքականությունը, եթե նրանք վարեն, առավել համահունչ է դարձնելու մեր քայլերն այս տարածաշրջանում ու բաժանարար գծերի ստեղծման հնարավորությունը նվազելու է:

Հայաստան-Վրաստան կապերը մենք պետք է կարողանանք ինաուգուրացիայից անմիջապես հետո ամբողջապես վերակենդանացնենք, քաղաքական խորհրդատվությունները Վրաստանի հետ պետք է առավել խորացնենք եւ զարգացնենք եկող ամիսների ընթացքում: Այստեղ կան ընդհանուր շահեր: Մեր եւ Վրաստանի որոշ շահերը համընկնում են, հատկապես եվրոպական ինտեգրացման ուղղությամբ: Եվ մեր համագործակցությունը, ինչպես նաեւ քայլերի համատեղումը, ես կարծում եմ, եւ Վրաստանի, եւ Հայաստանի համար օգտակար կարող է լինել:

 ՀԱՐՑ.- Շատ լավ, պրն. Օսկանյան, արտաքին քաղաքականությունը՝ արտաքին քաղաքականություն, բայց առանց զարգացած տնտեսության, բնականաբար, այդ քաղաքականությունը թույլ կլինի: Դուք հայտարարեցիք, որ Հայաստանի համար 2004-ը, եթե ավելի համառոտ ասենք, տնտեսական զարգացման տարի է լինելու: Մենք ի՞նչ նախադրյալներ ունենք նման պնդման համար եւ, եթե իսկապես այդպես է, արդյո՞ք գազի եւ որոշակի էներգակիրների թանկացումը չի անդրադառնա այդ տենդեցի վրա:

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Այստեղ ես մի փոքր ուղղում անեմ: Բայց եւ վախենում եմ այդ ուղղումն անելուց, որովհետեւ սխալ կարող եմ հասկացվել: Ես չասացի, որ Հայաստանի տնտեսական զարգացման տարի է լինելու: Ոչ թե, որ ես չեմ հավատում, որ այդպես կլինի: Այդպես կլինի, ես կարծում եմ: Բայց ուղղակի իմ հայտարարությունը դա չէր:

 Ես ասացի, որ Հայաստանի տնտեսական աճի տեմպերի պահպանման խնդիրը որպես այդպիսին կլինի մեր արտաքին քաղաքականության օրակարգում: Այստեղ մի փոքր տարբերություն կա. առանց ժխտելու այն, ինչ ասացիք, ես համոզված եմ, որ մեր տնտեսության աճը բարձր է լինելու: Բայց այդ բարձր աճը պահպանելու համար լրացուցիչ ռեսուրսներ մենք պետք է դնենք: Պետք է առավել ներգրավվածություն ցուցաբերենք մեր բոլոր գերատեսչությունների կողմից, բայց հատկապես՝ արտաքին գործերի նախարարության կողմից: Որովհետեւ մեր տնտեսական բարձր աճի տեմպերը պահպանելու համար երկու կարեւորագույն գործոն կա այստեղ: Մեկը՝ արտաքին ներդրումների ներգրավումն է Հայաստանում: Ոչ միայն եղած մակարդակի պահպանումը, այլեւ դրա մեծացումը: Մենք պետք է կարողանանք տարեց տարի արտաքին ներդրումների ծավալները մեծացնենք: Դա նաեւ արտաքին քաղաքականության խնդիր է: Երկրորդը՝ մեր արտահանման ծավալների մեծացումն է: Մենք կարող ենք տնտեսական շարունակական կայուն աճ ապահովել մեր տնտեսության մեջ, եթե կարողանանք տարեց տարի մեր շուկաներն ընդարձակենք աշխարհի տարբեր մասերում: Դա ինքնին ենթադրում է, որ մենք պետք է կարողանանք նոր շուկաներ որոնել մեր ապրանքների համար: Դա ինքնին ենթադրում է, որ մենք պետք է ապահովենք այդ ապրանքների տեղափոխման ճանապարհները: Ոչ միայն ապահով դրանք դարձնենք, այլ նաեւ դիվերսիֆիկացնենք: Տարիֆների գներն իջեցնենք եւ, ահավասիք, այս երկու հիմնական խնդիրներն արտաքին քաղաքականության խնդիրներ են: Դա պահանջում է, որ մեր ամբողջ դիվանագիտական կազմն իր դեսպանատներով մոբիլիզացվի, եւ մենք ներգրավվենք այդ գործընթացների մեջ, որպեսզի կարողանանք աճի բարձր տեմպեր ապահովել մեր տնտեսության մեջ:

 Չմոռանանք, որ տարեց տարի երկնիշ աճ ապահովելը նախորդ տարվա երկնիշ աճի վրա առավել դժվար է: Եթե 6-ից 8-ես բարձրանում, 8-ից՝ 10, դա, թերեւս, ավելի հեշտ է, որովհետեւ քո բազան բավականին ցածր է: Բայց, երբ որ մեր տնտեսական բազան մեծանում է, այդ բազայի բարձր աճն ապահովելն արդեն ավելի դժվար է դառնում:

 ՀԱՐՑ.- Այստեղ, աճը պահպանելն արդեն նվաճում է:

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Այո, ես կարծում եմ, որ դա ինքնին նվաճում է, նույնիսկ եթե մեկ-երկու տոկոս իջնի, բայց մենք մնանք երկնիշի սանմաններում, դա իսկապես նվաճում է: Դրա համար էլ մամուլի ասուլիսի ընթացքում ես դա ասել եմ, որ մեր արտաքին քաղաքականության առաջնային խնդիրներից մեկն է լինելու Հայաստանի տնտեսության երկնիշ աճի պահպանումը: Դա մենք արդեն արտաքին քաղաքականության խնդիր ենք դարձրել եւ այդ ուղղությամբ հստակ աշխատանքներ ենք տանելու:

 ՀԱՐՑ.- Շատ լավ: Մենք ունենք երկու րոպե ժամանակ, հաղորդումն արդեն ավարտվում է: Մի այսպիսի հարց: Նշեք, խնդրում եմ, նախորդ տարում տեղի ունեցած երկու ամենակարեւոր իրադարձություները: Հայաստանում եւ արտերկրում, որոնք Ձեր կարծիքով ամենակարեւորն են, եւ ի՞նչ ազդեցություն դրանք ունեցան հաջորդաբար Հայաստանի եւ աշխարհի վրա:

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Գիտեք, արտաքին աշխարհի առումով միանշանակորեն Իրաքի դեպքերն այնքան գերիշխող էին, որ ուրիշ բան հիշելը նույնիսկ դժվար է: Եթե ինքը փաստը նույնիսկ մի կողմ դնենք, բայց դրա հետեւանքով ձեւավորված հարաբերությունները՝ տարածաշրջանային, երկկողմ եւ, այսպես ասած, տրանսատլանտիկ: Կարծում եմ, որ 2003-ի ամենակարեւոր իրադարձությունն էր այդ: Եվ 2003-ը իսկապես պատմության մեջ հիշվելու է որպես մի այնպիսի տարի, որը ձեւավորեց հետագա տարիների դիվանագիտական եւ համաշխարհային գործընթացները: Սա կարեւորագույն անդրադարձ ունեցավ նաեւ մեր անմիջական տարածաշրջանի վրա, Թուրքիայի վրա, ինչպես նաեւ Ռուսաստան-ԱՄՆ, ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունների վրա: Եվ այս բոլորն իր ազդեցությունն ինչ-որ ձեւով ունեցավ նաեւ Հայաստանի վրա:

 Հայաստանում ամենակարեւոր իրադարձությունը, եթե անպայման արտաքին քաղաքականությանը դա չվերաբերեր, ես կհամարեի նախագահական ընտրությունները: Կարեւոր կհամարեի այն իմաստով, որ դա ապահովեց հաջորդ 5 տարվա շարունակականությունն այն գործընթացների, որոնք սկսվել են Հայաստանում: Դրանք դրական գործընթացներ են եւ եկող 4 տարիների ընթացքում այս իշխանությունները պետք է կարողանան հասցնել իրենց տրամաբանական ավարտին: Այս շարունակականության պահպանումը, որը նաեւ արտացոլում է, կամ ինքն իր մեջ պարունակում է մեր ներքաղաքական կայունությունը, ես համարում եմ 2003-ին Հայաստանում տեղի ունեցած ամենակարեւոր իրադարձությունը, որն անպայման իր դրական հետեւանքները եւ հետքերը թողնելու է եկող տարիների մեր գործունեության վրա: