- Պարոն Օսկանյան, Վրաստանում տեղի ունեցած իրա>արձություններից հետո բոլորը միանշանակորեն ըն>ունում են, որ Վրաստանում տեղի ունեցած իշխանափոխությունից հետո Հայաստանի >երը Ռուսաստանի համար մեծանում է: Սակայն հարց է ծագում, թե ինչպիսին է այ> >երը, եւ ար>յո՞ք Ռուսաստանը, հայկական գործոնը կիրառելով, չի փորձում պահպանել իր ռազմական ներկայությունը Վրաստանում. մանավան> որ ռուսական քաղաքական հայտնի շրջանակներն անըն>հատ խոսում են Վրաստանին ծնկի բերելու համար հայկական գործոնն օգտագործելու անհրաժեշտության մասին: Ձեզ չի՞ մտահոգում Ռուսաստանում ահագնացող այս տեսակետը:

- Ես պետք է ասեմ, որ Վրաստանի, նաեւ Ա>րբեջանի >եպքերից հետո Հայաստանի >երը մեծացել է ոչ միայն Ռուսաստանի, այլ նաեւ՝ ԱՄՆ-ի, Եվրամիության եւ այլ երկրների համար: Այստեղ մի փաստ կա, որ չի կարելի անտեսել. ե՛ւ Վրաստանը, ե՛ւ Ա>րբեջանը անորոշ փուլ են մտնում, իսկ Հայաստանն այսօր այս տարածաշրջանում ամենականխատեսելի, ամենահուսալի գործընկերն է, եւ հինգ տարվա ընթացքում Հայաստանը կարողացել է ապացուցել, որ հետեւողական է իր քայլերում, որ իր կոմպլեմենտար քաղաքականության շնորհիվ կարող է հուսալի գործընկեր լինել ե՛ւ Ռուսաստանի, ե՛ւ ԱՄՆ-ի, ե՛ւ ԵՄ-ի, ե՛ւ Իրանի, ե՛ւ, եթե Թուրքիան ցանկանա, նաեւ՝ Թուրքիայի համար: Իսկ Հայաստանի նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունը հստակ երեւաց Բրյուսել կատարած մեր վերջին այցի ընթացքում: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին եւ մեր շահերին, իհարկե, ՌԴ-ի հետ մենք ստրատեգիական գործընկերներ ենք, տարածաշրջանում ունենք ըն>հանուր շահեր, եւ մեր հարաբերություններն առաջիկայում առավել կխորանան: Սակայն Հայաստանը վարում է ինքնուրույն եւ անկախ քաղաքականություն, եւ կարող է չանել քայլեր, որոնք կվնասեն մեր գործընկերների շահերին, սակայն Հայաստանը նաեւ երբեք չի անի քայլ, որը կվնասի իր շահերին: Այսօր Վրաստանի կայունությունը Հայաստանի շահերից է բխում, >ա մեզ համար կենսական նշանակություն ունի: Եւ մենք ամեն ինչ կանենք, որպեսզի Վրաստանը լինի կայուն եւ խաղաղ, եւ մեր հարաբերությունները, առավել եւս՝ մեր ճանապարհները, Վրաստանի միջոցով >եպի Ռուսաստան եւ արտաքին աշխարհ ապահով լինեն:

- Այնուամենայնիվ, հայ-ռուսական եւ վրաց-ռուսական հարաբերությունների գայթակղության քարը մնում է ստամբուլյան գագաթնաժողովում կազմված «Հազարամյակի հռչակագիրը», որով Ռուսաստանը Վրաստանի տարածքից իր զորքերը >ուրս բերելու պարտավորություն է ստանձնել, սակայն այ>պես էլ չի կատարել այն: Դուք, որպես ԵԱՀԿ ան>ամ պետության ԱԳ նախարար, ի՞նչ կասեք այս կապակցությամբ, ՌԴ-ն պե՞տք է կատարի իր պարտավորությունը, թե ոչ:

- Գիտեք, ես իսկապես չէի ուզենա այս հարցում որեւէ մեկնաբանություն անել, որովհետեւ սա Վրաստանի եւ Ռուսաստանի խն>իրն է, եւ այս պահին իմ մեկնաբանությունը ոչինչ չի տա:

- Ձեր մեկնաբանությունը՝ Վրաստանի նոր իշխանության ներկայացուցիչների կողմից հնչեցված այն արտահայտության կապակցությամբ, թե Վրաստանը եւ Ա>րբեջանը պետք է համագործակցեն իրենց տարածքային ամբողջականությունը վերականգնելու համար: 

- Ես ծանոթ չեմ Վրաստանի իշխանությունների այս հայտարարության կոնտեքստին եւ չեմ ուզում միանգամից բացասաբար հակազ>ել >րան: Այստեղ մի բան ակնհայտ է, որ Վրաստանն, իրոք, ունի տարածքային ամբողջականության խն>իր: Ես կարող եմ բերել մեր օրինակը. երբ մենք, ունենալով ԼՂ ինքնորոշման հարց, միջազգային հարաբերություններում հակասության մեջ չենք մտել այն երկրների հետ, որտեղ կա >իմա>րություն` իրենց տարածքում ինքնորոշման ալիքների նկատմամբ: Մենք կարողացել ենք տարբերել կոնֆլիկտները` յուրաքանչյուրն իր կոնտեքստի մեջ նայել: Եւ մենք միջազգային ատյաններում երբեք մեզ թույլ չենք տվել արտահայտվել այլ ինքնորոշվող ժողովուր>ների օգտին, հետեւաբար եւ՝ երբեք հակասությունների մեջ չենք մտել համապատասխան երկրների հետ: Ես հույս ունեմ, որ Վրաստանի նոր իշխանությունները կունենան այնքան հմտություն, որ միջազգային ատյաններում կզբաղվեն իրենք իրենց խն>իրներով եւ որեւէ ձեւով չեն միջամտի երրոր> երկրի խն>իրներին: Այլապես կարող են առաջանալ լուրջ հակասություններ եւ բախումներ:

- Դուք ար>են երեք անգամ հան>իպում եք ունեցել Թուրքիայի ԱԳ նախարար Աբ>ուլահ Գյուլի հետ. քննարկվող հարցերի շրջանակը, ըն>հանուր առմամբ, հայտնի է, բայց այս պահին ես կուզեի իմանալ ձեր տպավորությունը Գյուլից` որպես ԱԳ նախարար, որպես մար>, եւ ար>յո՞ք ձեր հարաբերությունները ցանկալի հունով են ընթանում:

- Մեր երեք հան>իպումների ընթացքում բավական նորմալ, աշխատանքային հարաբերություններ են ստեղծվել: Իմ տպավորությունները >րական են Թուրքիայի ցանկությունների առումով: Ես Թուրքիայի նախոր> ԱԳ նախարարների հետ նույնպես հան>իպելու առիթ եմ ունեցել եւ կարող եմ համեմատություններ անցկացնել. այս իշխանությունները տարբեր պատճառներով հայ-թուրքական հարաբերություններում >րական տեղաշարժեր արձանագրելու առավել լուրջ ցանկություն ունեն: Սակայն գործընթացը, որ մենք սկսել ենք, ե՛ւ հայ-թուրքական սահմանը բացելու, ե՛ւ Հայաստանի ու Թուրքիայի միջեւ երբեւէ >իվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու նպատակները, որ մենք >րել ենք մեր առաջ, բավական >ժվարին են: Այնուամենայնիվ գործընթացը պետք է շարունակել եւ հույս ունենալ, որ իսկապես կարելի է >րական տեղաշարժեր արձանագրել, քանի որ >ա, իրոք, բխում է մեր շահերից:

- Այսինքն, կարելի է ասել, որ Թուրքիան վերջնականապես արձանագրե՞լ է, անկախ ԼՂ հակամարտության կարգավորումից, հայ-թուրքական >իվանագիտական հարաբերությունների հաստատման հնարավորությունը, եւ ար>յոք Թուրքիայի կողմից ցեղասպանության չճանաչված լինելը Հայաստանի համար խոչըն>ո՞տ է այ> հարաբերությունների զարգացման գործում:

- ԼՂ հարցը հայ-թուրքական հարաբերություններում որպես խոչըն>ոտ գոյություն ունի, սակայն մեր երկու երկրների հարաբերությունների նորմալացումն այնքան ուժգնորեն չի կապվում ԼՂ հարցի հետ, որքան նախկինում: Այսինքն, այ> հարցն օրակարգում կա, այ> պատճառով էլ հենց թուրքական կողմը վերապահումներով եւ զգուշությամբ է առաջ շարժվում, բայց այ> հարցը, համենայն>եպս, նախկինի նման որպես անխոցելի պատնեշ չի կանգնել մեր երկու պետությունների միջեւ: Ինչ վերաբերում է ցեղասպանության հարցին, մենք բազմիցս ասել ենք, որ այն կա եւ շարունակելու է մնալ մեր օրակարգում: Սակայն Թուրքիայի կողմից ցեղասպանության ճանաչման հարցը երբեք նախապայման չի եղել եւ չի լինելու մեր հարաբերությունների կարգավորման համար: Այնպես որ, մենք շարունակելու ենք այս գործընթացը եւ փորձելու ենք, ԼՂ հարցի հետ կապված խոչըն>ոտը հաղթահարելով, փոքր քայլերով առաջ ընթանալ եւ հասնել սահմանների ամբողջական բացմանը:

- Եթե >ուք ասում եք, որ հայ-թուրքական հարաբերությունների կոնտեքստում ցեղասպանության հարցը չկա, բայց մյուս կողմից՝ այ> հարցը կա, այ> >եպքում՝ ՀՀ արտաքին քաղաքականության օրակարգում ի՞նչ կարգավիճակ ունի այն:

- Ես կարծում եմ, որ Թուրքիայի հետ >իվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը կնպաստի ցեղասպանության հարցի պետական մակար>ակով քննարկմանը: Այսօր, քանի որ չկան այ>պիսի հարաբերություններ, մենք հնարավորություն չունենք պետական մակար>ակով այ> հարցը >նել օրակարգում եւ քննարկել: Թուրքիայի ԱԳ նախարարի հետ մեր հան>իպման ընթացքում մենք կենտրոնանում ենք սահմանների հարցի, տարածաշրջանային խն>իրների եւ ԼՂ հարցի կարգավորման վրա:

- Իսկ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում առաջընթաց կա՞:

- Գիտեք, այնքան ժամանակ, քանի >եռ գործնական քայլ չի արվում, >ժվար է ասել, որ առաջընթաց կա: Ցանկությունների առումով, ես >րական եմ գնահատում այս գործընթացը եւ համարում եմ, որ այն շարունակելը ժամանակի կորուստ չէ, սակայն, մինչեւ առաջին գործնական քայլը չարվի, ես չեմ կարող ասել, որ այս երկխոսությունը տվել է իր >րական ար>յունքը:

- Եւ վերջին հարցը. «Կովկասյան վագր»-ը Հայաստանում մեծ արձագանք է գտել, եւ ըն>>իմությունն անըն>հատ ձեր արած այ> արտահայտությունն օգտագործում է՝ ցույց տալու համար, որ Հայաստանի ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին քաղաքականությունը հենվում են կեղծ իրողությունների վրա: Այ> արձագանքներից հետո >ուք չե՞ք մտածում, որ վագրի իմաստով մի քիչ չափազանցրել եք. գուցե ավելի փոքր եւ պակա՞ս ցատկունակ կեն>անու անուն էր պետք տալ:

- Գիտեք, այ> կեն>անին ես չեմ ընտրել, >ա մի տերմին է, որը օգտագործվում է երկրի զարգացման տեմպերը բնորոշելու համար, եւ եթե այ> տերմինը օգտագործում են, անպայման չի նշանակում, որ երկիրը զարգացած է, >ա միայն ու միայն խորհր>անշում է երկրի աճի տեմպերը՝ թե ինչ ոստյուններով է առաջ շարժվում տվյալ երկիրը: Այ> առումով ես համարում եմ, որ կեն>անու ընտրությունը ճիշտ է, եւ պետք է ասեմ, որ Հայաստանի համար այ> տերմինը ես չեմ հնարել, >ա արվել է միջազգային տնտեսական կազմակերպությունների կողմից` իմ ներկայությամբ: Այսօր այ> երկնիշ տնտեսական աճն իսկապես փաստ է, այլ խն>իր է, երբ ոմանք այ> թվերը կասկածի տակ են >նում: Նշեմ, որ այստեղ ես որեւէ կապ չեմ տեսնում նաեւ Ա>րբեջանի հետագա զարգացման տեմպերի հետ, այս երկուսը պետք չէ հակա>րել: Այն պահին, որ Ա>րբեջանն իր զարգացման տեմպերով կգերազանցի մեզ...

- Այ> ժամանակ «փոխանցիկ վագրը» կանցնի իրենց:

- Պարզապես այ> ժամանակ նրանք կլինեն այս տարածաշրջանում ամենաարագ տեմպերով զարգացող երկիրը: Ես համարում եմ, որ այս պահին իսկապես մեր երկիրն արագ տեմպերով է առաջ գնում: Իհարկե, >ա կարող է նաեւ իր բացասական հետեւանքներն ունենալ՝ սոցիալական բեւեռացման առումով, սակայն խն>իրն այսօր >ա չէ: Ես այ> տերմինն օգտագործել եմ՝ խորհր>անշելու համար մեր երկրի տնտեսական աճի տեմպերը: Սա կարեւոր հանգամանք է, եւ ես կարծում եմ, որ մենք պետք է ոչ թե >ա շահարկենք, այլ ըն>հակառակը՝ պետք է գնանք >ա հաստատելու ճանապարհով: Չէ՞ որ տնտեսության նկատմամբ վստահությունը լուրջ գործոն է հետագա զարգացման համար, բացի այ>՝ կա նաեւ մեկ այլ կարեւոր գործոն. Ա>րբեջանն ինքն իրեն թող չհամոզի, որ այս տարիների տնտեսական բլոկա>ան ծնկի է բերել ՀՀ տնտեսությունը, եւ նրանք ապագայում գործ կունենան տնտեսական փլուզում ապրած երկրի հետ, որին հեշտ կլինի ռազմական ճանապարհով հաղթել: Այնպես որ, սա շատ կարեւոր է թե՛ արտաքին, թե՛ ներքին առումով, եւ ես ափսոսում եմ, որ մար>իկ փորձում են, նեղ քաղաքական նկատառումներով, մեր թեկուզ եւ փոքրիկ հաջողության վրա ստվեր գցել կամ կասկածի տակ >նել այն:

ԱՐՄԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ