ՀԱՐՑ.- Պարոն նախարար, դուք նշեցիք, որ Վրաստանում տեղի ունեցած իրադարձությունները գուցե կունենան ազդեցություն Հայաստանի վրա: Որոշ վերլուծաբաններ պնդում են, որ այս իրադարձությունները կոգեւորեն մեր ընդդիմությանը եւ նոր լիցք ու թափ կհաղորդնեն նրանց գործունեությանը: Մեր իշխանությունները այս գործոնը հաշվի առնո՞ւմ են:

 Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ.- Գիտեք, ես հիմնականում դա ի նկատի չունեի: Ավելի ինձ մտահոգում է Վրաստանի ներքին անկայունությունը, որի միջոցով կարող է խափանվել մեր տրանսպորտի միջոցները: Դա մեր տնտեսության վրա բացասական ազդեցություն կունենա: Ես դա ի նկատի ունեի: Իհարկե, որոշ մարդիկ կուզենան շահարկել այս իրավիճակը: Բայց ես ուղղակի իրավիճակի նույնություն չեմ տեսնում: Որեւէ զուգահեռական անցկացնել Վրաստանի իրավիճակին, որը բերեց այս դեպքերի զարգացման, եւ Հայաստանի իրավիճակին, ուղղակի անիմաստ է, որովհետեւ չկան այդ զուգահեռները: Ընդհակառակը, ես կարծում եմ, որ Վրաստանի դեպքերը առավել եւս եկան ապացուցելու, որ այսօր այս տարածաշրջանում ամենակայուն եւ հուսալի երկիրը Հայաստանն է: Եւ մեր … ներքին կայունությունն առավել կարեւոր արժեք է դառնում մեզ համար: Եթե մենք կարողացանք սա պահպանել,- եւ ես պատճառ չեմ տեսնում այն չպահպանելու, կարծում եմ, որ բավականին ամուր հիմքերի վրա է մեր ներքաղաքական իրավիճակը,- ապա Հայաստանի տեղն ու դերը այս տարածաշրջանում միջազգային հանրության համար առավել աճելու է: Ես դրա ապացույցը տեսել եմ վերջին իմ հանդիպումների ընթացքում եւ իմ տարբեր այցերի, հատկապես՝ եվրոպական երկրներում իմ հանդիպումների ժամանակ: Այնպես որ, ելնելով ինչ-որ քաղաքական ուժերի նեղ շահերից` շահարկել իրավիճակը եւ անկայունություն առաջացնել Հայաստանում դա, ես կարծում եմ, մեծ կորուստ կլինի … եւ պատմության առաջ դրա համար մենք կմեղանչենք: Ճիշտ հակառակը, մենք այսօր այնպիսի իրավիճակում ենք գտնվում, որ անըդհատ պետք է շեշտը դնենք մեր կայունության վրա՝ որպես հուսալի գործընկեր տարբեր երկրների համար, ներառյալ Ռուսաստանը, Միացյալ Նահանգները, Եվրամիությունը, Չինաստանը եւ դրանով բարձրացնել մեր տնտեսական եւ քաղաքական արժեքը: Մի փոքր ես փորձեմ նաեւ այստեղ զուգահեռներ անցկացնել: Շ—արդնաձեն սովետական շրջանի վերջին ղեկավարն էր… Վրաստանը՝ իր նոր ղեկավարությամբ անորոշ փուլ է մտնում: Մենք իսկապես չգիտենք, այս իշխանությունները ինչ են մտածում, ինչ են անելու, երկիրը ինչ ուղղությամբ են տանելու: Սա ակնհայտ է բոլորի համար, ոչ միայն Հայաստանի, այլ նաեւ Եվրոպայի, Միացյալ Նահանգների, Ռուսաստանի… առնվազն յոթ, ութ (ամիս), մի տարի է պետք, որպեսզի միջազգային հանրությունը կարողանա կողմնորոշվել Վրաստանի նկատմամբ եւ որոշի, թե արդյոք Վրաստանն իրենց համար հուսալի՞ գործընկեր է, թե` չէ: … Հայաստանը այսօր միակն է, որը շարունակականություն է ապահովել նախորդ հինգ տարիների ընթացքում եւ երկիրը եղել է կայուն: Հայաստանը միակն է, որի ղեկավարությունը երիտասարդ, դինամիկ եւ առաջադեմ ղեկավարություն է եւ ապացուցել է այս ժամանակի ընթացքում, որ կարող է իր «կոմպլեմետար» քաղաքականության արդյունքում հուսալի գործընկեր լինել այս տարածաշրջանում հետաքրքրություն ունեցող կարեւոր երկրների համար: Այդպես որ, մենք այսօր շատ բարվոք իրավիճակում ենք գտնվում եւ մենք պետք է կարողանանք այդ իրավիճակը առավել շեշտել եւ ցույց տալ աշխարհին, որ Հայաստանը միակ երկիրն է, որ կարող է համարվել կայուն, հուսալի գործընկեր Կովկասում:

 ՀԱՐՑ.- Վրաստանում նախքան ընտրությունները եւ ընտրություններից որոշ ժամանակ հետո կար հակահայկական հիստերիա, որը գլխավորապես գալիս էր իշխանության թեւի ներկայացուցիչներից: Հաշվի առնելով, որ ընդդիմության առաջնորդներն ինչ-որ չափով ունեն հայկական ծագում, դրանք, այսպես ասած, հակահայկական քարոզարշավ էին սկսել: Սակայն որոշ վերլուծաբանների կարծիքով, դրանից հետո, երբ Աբաշիձեն եկավ Հայաստան եւ հետագայում ինքը ռուսական մամուլում հայտնեց, որ եկել է Ադրբեջան եւ Հայաստան, որպեսզի այդ պետությունների ղեկավարների օգնությամբ գտնի մի տարբերակ՝ Վրաստանում հեղաշրջում թույլ չտալու համար, դրանից հետո արդեն ընդդիմությունը սկսեց մեզ քննադատել, իսկ Սահակաշվիլին ասաց, որ Վրաստանի դեմ նյութվող դավերը հիմնականում Երեւանում են լինում: Արդեն վտանգ կար, որ այժմյա նոր ձեւավորվելիք իշխանությունները կունենան որոշակի բացասական դրսեւորում Հայաստանի նկատմամբ: Վերլուծաբանները գտնում են, որ եթե պարտադիր էր — այլ տարբերակ չկար չընդունելու Աբաշիձեին, ապա ինչո՞ւ իշխանությունները չհայտարարեցին, թե իրենք չեն միջամտելու, ինչպես Ռուսաստանը հայտարարեց:

 Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ.- Գիտեք, մենք ել ենք ընտրություներով անցել: Իսկապես ընտրությունների ամենաթեժ պահերին գլուխները այնքան տաք են լինում, որ հաճախ մարդիկ հայտարարություններ են անում՝ զուտ քաղաքական պահի տակ, քաղաքական խնդիրներ լուծելու: Իհարկե, ես չեմ արդարացնում, ցավալի է, որ նման հայտարարություններ եղան հայերի նկատմամբ եւ իշխանությունների, եւ օպոզիցիայի կողմից: Երկու դեպքում ել, ես կարծում եմ, իրականությանը չի համապատասխանում, չի արտացոլում Հայաստանի եւ հայերի դիրքորոշումը Վրաստանի նկատմամբ եւ (այնտեղ) զարգացումների նկատմամբ: Ինչ վերաբերում է Աբաշիձեի այցին, ես այստեղ միանշանակ կարող եմ ասել, որ այցի արդյունքում որեւէ խնդրանք Հայաստանից՝ Վրաստանի դեպքերին միջամտելու համար, չի եղել: Ուղղակի, երբ Աբաշիձեն դիմել էր Հայաստան գալու համար, ուղղակի պատճառ չկար Աջարիայի նախագահին մերժելու, հատկապես, երբ խնդիրը դրվել էր, որ նա այցելություն էր կատարում Հայաստան, Ադրբեջան եւ Ռուսաստան: Մեզ ել էր հետաքրքրական լսել պարոն Աբաշիձեից, որը իրավիճակի գլխավոր դերակատարներից մեկն էր, թե իր կանխատեսումները ինչ են, ինչ զարգացումներ է ակնկալում… Վերջիվերջո, մեզ համար ճիշտ ինֆորմացիա ունենալ առաջին աղբյուրից, շատ դրական էր: Դրա համար Հանրապետության նախագահը համաձայնվեց այդ հանդիպմանը եւ կարծում եմ, որ դա օգտակար հանդիպում էր: Այդպես, որ քննադատությունը այդ հանդիպման նկատմամբ անտեղի եմ գտնում: Առավել եւս, որ դիվանագիտթյունը որեւէ դուռ պետք չէ իր առաջ փակ պահի … Այնքան ժամանակ, որ այդ հանդիպման արդյունքում նախագահը ինչ-որ հայտարություններ չի արել, որոնք կարող էին ազդեցություն ունենալ Հայաստանի վրա հետագա հարաբերությունների առումով, կամ չի գնացել այդպիսի քայլերի, որոնք կարող էին վնասել հայ-վրացական հարաբերություններին ցանկացած զարգացման դեպքում: Ուղղակի հանդիպում էր տեղի ունեցել, ինֆորմացիայի առումով դա շատ կարեւոր էր:

ՀԱՐՑ.- Երբ Վրաստանում հակահայկական հիստերիա եղավ, արձագանքը եղավ մեր ազգայնականների հայտարարությունները… որոնցում նրանք կոչ են անում «զենքի ուժով» Հայաստանը միջամտի գործընթացին եւ հայերի արժանապատվությունը պաշտպանի, ինչպես նաեւ տեղի վրացահայերին կոչ անում համարժեք արձագանք տալ:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ.- Ես այդ հայտարարության մեջ տեղ գտած զայրույթը լրիվ հասկանում եմ եւ կիսում, որովհետեւ այն, ինչ տեղի ունեցավ (վրաց) տաքգլուխների կողմից (հայտարարությունները), ճիշտ չէր: Դրանք ծայրահեղական դրսեւորումներ են: Ես լրիվ հասկանում եմ մեր հայերի զայրույթը, որոնք նման հայտարարություն են արել: Բայց այն մեթոդը եւ միջոցը, որը առաջարկում են, որ Հայաստանը դրանով առաջնորդվի, դա անընդունելի է: Կարծում եմ, որ դա լուրջ բարդություններ կարող է առաջացնել, եթե Հայաստանը նման քայլերին դիմի: Ուղղակի այստեղ սթափություն է պետք, պատկերը ճիշտ հասկանալ, հեռանկարում հարցերը տեսնել եւ պահի տակ… որոշումներ պետք չէ կայացնել: Հայաստանն ու Վրաստանը պատմականորեն եղել են բարեկամ ժողովուրդներ, մենք ունենք ընդհանուր շահեր, մենք ամեն ինչ պետք է անենք, որ մեր փոխհարաբերությունները, անկախ նրանից, թե ինչ իշխանություններ այնտեղ կլինեն, մնան ամենաբարձր մակարդակի վրա: Եթե այս հարաբերությունները խաթարվեցին, տարածաշրջանում կստեղծվեն շատ լուրջ բաժանարար գծեր: Այսօր տարածաշրջանի … այս փխրուն կայունությունն ու խաղաղությունը պահպանվում են միայն նրանով, որ Հայաստան-Վրաստան այս օղակը բավական ամուր է…

ՀԱՐՑ.- Մամուլում եղավ ահազանգ, որ Թուրքիայի քաղաքացիները տներ են գնում Վրաստանի հայաբնակ շրջաններում՝ Ախալքալակում, Ախալցխայում, նպատակ ունենալով երեւի թե հայերի թվաքանակը նվազեցնել: Ես հասկանում եմ, որ դա ուրիշ երկիր է եւ այսպես անմիջականորեն չենք կարող ազդել, բայց որքանո՞վ է մտահոգում հայաստանյան իշխանություններին այս պրոցեսը:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ.- Գիտեք, ես չեմ կարծում, թե նման երեւույթները ինչ-որ զանգվածային բնույթ են կրում… կարող է մեկ երկու դեպք եղել է եւ կարծում եմ, որ ոչ անմիջական հայաբնակ շրջաններում է դա եղել: Այնտեղ մեր հիմնական մտահոգությունն այն է, որ Վրաստանը Եվրոպայի խորհրդի անդամ դառնալիս վերցրել է իր վրա պարտավորություն տասը տարվա ընթացքում այդտեղ նախկինում բնակված մեսխեթցիներին հետ վերադարձնել: Այ, դա մեզ համար շատ լուրջ պրոբլեմ է եւ այդ ուղղությամբ մենք վրացական իշխանությունների հետ աշխատում ենք եւ կարծում ենք, որ սխալ կլինի դրանց բնակեցումն այնտեղ: Դա ինքնին պայթյունավտանգ իրավիճակ կստեղծի այդ տարածաշրջանում: Բայց եթե մեկ-երկու այդպիսի դեպքեր են եղել, որոնք տներ են գնել այդ տարածաշրջանում եւ բնակվում են, եթե դա զանգվածային եւ ծրագրավորված բնույթ չի կրում, ես առայժմ այնտեղ վնաս չեմ տեսնում…

ՀԱՐՑ.- Եռանախագահները դեկտեմբերի սկզբին կայցելեն Հայաստանը… մեր ընդդիմությունը պարբերաբար ահազանգում է, սարսափեցնում է իշխանություններին, ինքն իրեն որգեւորում, որ հիմա կգան եւ Ղարաբաղի հետ կապված այդպիսի պահանջներ կդնեն հայաստանյան իշխանությունների առջեւ, որ իշխանությունները այլ տարբերակ չեն ունենա, քան հեռանալը: Այդ հեռանկարը դուք ո՞րչափով եք համարում հավանական:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ.- Ես այդ հավանականությունը զրոյական եմ համարում: Կտրուկ նոր առաջարկներ չեն լինի: Որոշ նոր մոտեցումներ կլինեն, հիմնված արդեն գոյություն ունեցող առաջարկության վրա, որոշ մոդիֆիկացիաներ կլինեն: Մտքերի փոպանակում կլինի այդ այցի ընթացքում եւ եթե համանախագահները տեսնեն, որ կա ինչ-որ ընդհանուր եզրեր այդ նոր մոտեցումների նկատմամբ, միայն դրանից հետո, ես կարծում եմ, դրանք կդնեն թղթի վրա եւ կներկայացնեն արդեն որպես առաջարկություն: Նորից եմ կրկնում, դա նոր առաջարկություն չի լինի: Հինի վրա կառուցված, որոշ փոփոխություններով նոր մոտեցումներ կլինեն այդ փաթեթի մեջ: Ես որեւէ վտանգ այս պահին չեմ տեսնում, որ մեր առաջ կդնեն մեզ համար անընդհունելի խնդիրներ, կամ կլինեն ճնշումներ, որպեսզի Հայաստանն ընդունի այդ պայմանները: Մենք չենք գտնվում այդ իրավիճակում: Մեր դիվանագիտական վիճակը այս ընդհանուր պատկերի մեջ, գտնում եմ, բավականին բարենպաստ է: Համենայնդեպս, պետք է սպասել համանախագահների այցին եւ պետք է սպասել նախագահների առաջին հանդիպմանը: Միայն այդ երկուսից հետո մենք կկարողանանք առավել ճիշտ կողմնորոշվել եւ պատկերացում ունենալ, թե գործընթացը ինչպիսի ընթացք է ունենալու: Այստեղ մեզ համար … ամենակարեւոր հարցականը հետեւյալն է. Ալիեւը կուզենա՞ շարունակել իր հոր ճանապարհով, թե կփորձի բոլորովին այլ հուն տեղափոխել այս պրոցեսը: Առաջինի դեպքում կլինեն լուրջ հեռանկարներ, երկրորդի դեպքում՝ գործընթացը կգնա փակուղի: Մենք հույս ունենք, որ միջազգային հանրությունը այս խնդիրը հստակ կդնի Ալիեւի համար, որ այս տարիների եղած աշխատանքը չի կարելի ջուրը գցել: Միջազգային հանրությունը պատրաստ չէ դա անելու:

Ալիեւը պետք է ընդունի այն հիմքերը, որ ստեղծվել են եւ միայն դրա վրա կառուցի պրոցեսը, որը որոշ փոփոխություններով պետք է առաջ շարժվի: Ես կարծում եմ, որ ճնշումը ավելի կլինի ադրբեջանական կողմի վրա, քան թե Հայաստանի:

ՀԱՐՑ.- Ստացվում է այսպիսի մի հետաքրքիր իրավիճակ՝ Ռուսաստանը հայտարարում է, որ մենք դաշնակիցներ ենք, սակայն Ռուսաստանը նույն Մոլդովային ներում է պարտքի մի մասը: Մեզանից վերցնում է պարտքի դիմաց գույք: Մենք պետք է հոգանք Հայաստանում գտնվող ռուսական զորամասի կոմունալ ծախսերը: Արդյոք համահավասարություն կա՞ եւ արդյոք այդտեղից կարելի է՞ եզրակացնել, որ եթե մենք ենք Ռուսաստանի գլխավոր դաշնակիցը այս տարածաշրջանում, ինչո՞ւ է ռուսների կողմից նման դիսկրիմինացիա:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ.- Մոլդովայի օրինակը ես… մանրամասները չգիտեմ: Բայց այն, ինչ որ մենք Ռուսաստանի հետ արել ենք, պարտքերի հետ կապված, ես կարծում եմ, որ դա կրկնակի օգուտ է Հայաստանի համար: Սրա մասին բազմիցս խոսվել է: Մենք ասում ենք մեր տեսակետները, իհարկե քննադատությունները շարունակում են հնչել: Ես կարծում եմ, այստեղ քաղաքական շահարկում էլ կա: Ես շատ անկեղծ մի բան ասեմ, եթե Ռուսաստանը մեր առաջ դներ ընտրություն՝ պարտքը մարել առանց նախապայմանների, ներել, կամ պարտքի դիմաց ստանալ որոշ գործարաններ Հայաստանում, ես անձամբ կընտրեի երկրորդը, որովհետ— այստեղ կրկնակի օգնություն է: Մի կողմից, մենք պարտքից ենք ազատվում, երկրորդը՝ ռուսական ներդրում ենք բերում Հայաստան, հատկապես այն գործարանների նկատմամբ, որոնք մենք հնարավորություն չունենք աշխատեցնելու կամ մեծ գումարների կարիք կա, որ այդ գործարաններն աշխատեն: Այստեղ Ռուսաստանը բերում է ներդրում, ստեղծում աշխատատեղեր — այդ գործարանները գործում են Հայաստանում: Ճիշտ է, էներգետիկայի դեպքում դա աշխատող օբյեկտ էր, կառույց էր, դա բացառություն է կազմում այդ մյուս 4 կառույցների, օբյեկտների մեջ, բայց համենայնդեպս, իհարկե, մի բան էլ պիտի լինի, որ հրապուրի Ռուսաստանին մյուսերի տակ մտնելու: Այնպես որ, ես կարծում եմ, այս գործարքը մեզ հաջողվեց անել, հենց ելնելով նրանից, որ մենք ստրատեգիական գործընկերության հարաբերությունների մեջ ենք Ռուսաստանի հետ: Մի հարաբերություն, որ Ռուսաստանը չունի Մոլդովայի հետ: Ես կարծում եմ, որ այդ գործարքը վկայություն է մեր առավել մոտ հարաբերությունների — ոչ թե Ռուսաստանի բացասական խտրականության՝ Հայաաստանի նկատմամբ:

ՀԱՐՑ.- Թուրքիայում տեղի ունեցած ահաբեկչություններից հետո ոմանք գտնում են, որ Իսրայել-Թուրքիա հարաբերությունները լարված են, ինչպես նա— ԱՄՆ-ի լոբբինգի վերաբերմունքն է փոխվում դեպի Թուրքիա — որոշ մեր վերլուծաբաններ գտնում են, որ եր—ի թե ժամանկան է ԱՄՆ-ում նորից բարձրացնել Հայկական հարցը, Ցեղասպանության հարցի ճանաչումը:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ.- Գիտեք, այստեղ մի քանի կապեր արեցիք, որը նախ շատ հստակ չէ, ես այդ կապերը ուղիղ այդպես չեմ տեսնում: Առավել եւս ասեմ, որ Ցեղասպանության բանաձ—ի չանցնելու մեջ հրեական լոբբիի դերը մի քիչ չափազանցված է: Իհարկե, դրանք որոշ ազդեցություն ունեն, բայց այն ծանրակշիռ ազդեցությունը չէ, որը հիմնական որոշիչն է լինելու անցնելու կամ չանցնելու հարցում: Այստեղ հիմնականում ԱՄՆ-ի շահերն են: ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերությունները, այո, վերջերս վերուվար ապրեցին, բայց մեծ հաշվով Թուրքիան Ամերիկայի համար մնում է ստրատեգիական գործընկեր, կար—որ դաշնակից այդ տարածաշրջանում: Եվ Միջին Ար—ելքում առկա ներկա պայմաններում ԱՄՆի շահերը ուղղակի թույլ չեն տալիս Թուրքիային որ—է կերպ նեղացնել: Եվ, դժբախտաբար, մեր խնդիրը այդ շրջանակների մեջ է ընկնում: