ՀԱՅԼՈՒՐ.- Պրն. Օսկանյան, վերջին տասը օրերին շատ քիչ ժամանակ անցկացրիք արտգործնախարարության Ձեր աշխատասենյակում, ամբողջ շաբաթը հիմնականում անցկացրիք արտասահմանում եւ անընդհատ աշխատում էիք՝ ելույթներ, հանդիպումներ: Ձեր ուղեւորության արդյունքում ի՞նչ գրանցեցիք հայկական դիվանագիտության ակտիվում:

Վ. ՕՍԿԱՆՅԱՆ.- Իսկապես, բավականին բուռն օրեր էին: Ես սկսեցի Նյու Յորքից՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեայում ելույթ ունենալով, որտեղ վերարծարծվեց մեր դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում, միջազգային իրադարձությունների նկատմամբ, ՄԱԿ-ի բարեփոխումների հետ կապված: Դա կարեւոր է: Տարին մեկ անգամ բոլոր երկրներին այդպիսի հնարավորություն է տրվում: Եվ պետք է, որ մենք մեր դիրքորոշումը հայտնենք: Կոնկրետ` Ղարաբաղի հետ կապված հարցում, կարծում եմ, պատասխան տրվեց նաեւ Իլհամ Ալիեւի ելույթին, որտեղ վերջինս անդրադարձել էր որոշ հարցերի, աղավաղումներ էր ներկայացրել: Եվ որովհետեւ ես իրենից հետո էի ելույթ ունենում, կարծում եմ, որ այդ բոլորին պատասխան տրվեց (այդ ելույթը հրապարակվեց եւ մեր հանրությունը դրան ծանոթ է): Ադրբեջանական պատվիրակությունն ուղղակի ստիպված էր հետո լրացուցիչ ժամանակ պահանջել եւ իրենց ներկայացուցչության մակարդակով փորձել անդրադառնալ նաեւ իմ  բարձրացրած հարցերին եւ փորձել դրանց պատասխան տալ: Ես կարծում եմ, որ դա բավական մեծ  հնչողություն ունեցավ եւ բավական պարզ դարձեց ՄԱԿ-ի հանրությանը:

Այնտեղ նաեւ հնարավորություն ունեցա բազմաթիվ հանդիպումներ ունենալ իմ գործընկերների հետ: Նյու Յորքի առավելությունն այն է, որ  հնարավորություն տվեց մի քանի օրվա ընթացքում  առնվազն տասից ավելի հանդիպումներ ունենալ:  Կարեւորներից մեկն, իհարկե, Թուրքիայի իմ գործընկերոջ հետ հանդիպումն էր: 

ՀԱՅԼՈՒՐ.- Ի դեպ, Պրն. Օսկանյան, այդ հանդիպումը որեւէ առաջընթաց արձանագրե՞ց, թե հանդիպել, խոսելն արդեն դուք առաջընթաց եք համարում:  

Վ. Օ.- Գիտեք, ես ուզում եմ այդ հարցը ճիշտ կոնտեքստի մեջ դնել: Որովհետեւ դրա հետ կապված բազմաթիվ կարծիքներ են հնչում եւ բավականին բարձր ակնկալիքներ են ստեղծվում, որոնք, ես կարծում եմ, տեղին չեն: Թուրքիայի հետ կապված ես հետեւյալն ունեմ ասելու: Սա շարունակական գործընթաց է լինելու: Ես հույս ունեմ, որ յուրաքանչյուր հանդիպումից հետո նույնպես ակնկալիքների այսպիսի մեծ ալիք չի բարձրանա, որովհետեւ մեր երկկողմ հարաբերությունները բավական բարդ են, թուրքերը մինչեւ վերջերս դրանք կապում էին Լեռնային Ղարաբաղի հարցին: Առայժմ  կարծես թե տեղաշարժ կա եւ նրանք ուզում են երկկողմ հարցերին անդրադառնալ: Սա ես առաջընթաց եմ համարում արդեն: Եվ մեր հանդիպումն արդեն կոնկրետ անդրադառնում է ավելի երկկողմ հարցերին, ոչ թե Լեռնային Ղարաբաղի կամ էլ տարածաշրջանի մյուս խնդիրներին: 

ՀԱՅԼՈՒՐ.- Որքան հիշում եմ, խոսք եղավ նաեւ Թուրքիայի  տարածքային ամբողջականությունը Հայաստանի կողմից ճանաչելու մասին: Այսպիսի հա՞րց էր բարձրացվել:

Վ. Օ.- Գիտեք, այսպիսի հարց իմ առջեւ չի դրվել, մամուլում այսպիսի հարց եղավ:  Բայց այստեղ մի փոքր տարբերակում պետք է անեմ: Մենք կենտրոնանում ենք առաջին հերթին սահմանի բացման հարցի վրա եւ ոչ թե Հայաստան-Թուրքիա դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման: Այդ խնդիրը կբարձրանա, երբ մենք արդեն մեր առջեւ հարց կդնենք դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու: Այսօր մեր առաջ քաշած թեզը այն է, որ երկու կողմերն էլ որեւէ նախապայման պետք չէ դնեն, առաջին կարեւոր քայլն անեն, սահմանները բացեն, հարաբերությունները նորմալացնեն: Հետո արդեն սկսեն մտածել ավելի բարձր մակարդակի հարաբերությունների մասին: Դա արդեն կլինի դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում: Այն ժամանակ կողմերը իրավունք կունենան խնդիրներ բարձրացնել, թեկուզ եւ նախապայմաներ դնել: Եվ այդ ժամանակ մենք կանդրադառնանք այդ հարցին: Այս պահին շեշտը դրվում է սահմանի բացման հարցի վրա: Բայց նորից եմ ասում, ուզում եմ, որ մեր ժողովուրդը ճիշտ հասկանա եւ անտեղի ակնկալիքներ չլինեն: Սա թերեւս երկար գործընթաց է լինելու: Մենք աշխատելու ենք  եւ փոքր քայլերով կարող ենք առաջին քայլերն անել, բայց սահմանի վերջնական բացումը այս պահին գոնե ես կարող եմ ասել, որ որեւէ հիմք չունեմ հայտարարելու, որ դա մոտալուտ է:

ՀԱՅԼՈՒՐ.- Այ, դուք որ ասում եք` երկար պրոցես, մոտովորապես քանի՞ տարի եք Ձեր մտքում անցկացնում:

Վ. Օ.- Ես հույս ունեմ, որ նույնիսկ տարի չի լինի: Մենք կկարողանանք արդեն առաջին արդյունքները  ցույց տալ ամենահնարավոր կարճ ժամկետում: Իսկապես, դիվանագիտությունը այնպիսին է, որ երբեք պետք չէ ժամկետներ դնել, պետք է աշխատել: Բայց մյուս կողմից, գիտեք, այն տպավորությունը չթողնենք, որ սա միայն Հայաստանին է պետք: Մենք մեր աշխատանքը շարունակում ենք, մեր տնտեսությունը զարգանում է, մենք արդեն ընտելացել ենք այսօրվա պայմաններին եւ թուրքերը դա լավ գիտեն: Ես շատ հստակ եմ դնում իմ հանդիպումների ժամանակ, որ սա երկուստեք է պետք: Պետք է սահմանային  առեւտուր, նորմալ հարաբերություններ, տարածաշրջանային համագործակցություն: Եվ Թուրքիային է պետք, եւ Հայաստանին, եւ ողջ տարածաշրջանին: Եթե չի լինում, մենք մեր բնականոն կյանքով շարունակում ենք, տնտեսական աճը ապահովել ենք: Մեր տնտեսությունն ընտելացել է այսօրվա պայմաններին: Եթե սահմանները բացվում են, առավել եւս լավ: Բայց եթե չեն բացվում, դա երբեք մեզ համար ինչ-որ ճգնաժամային  վիճակ չի ստեղծում: Այնպես, որ այդ պրոցեսը կգնա իր նորմալ հունով, առանց ճնշման ենթարկվելու: Մենք մեր նորմալ կյանքով կապրենք եւ կփորձենք, իսկապես, սահմանի հարցում տեղաշարժ արձանագրել:

ՀԱՅԼՈՒՐ.- Դուք Նյու Յորքում բարձրաձայնեցիք, որ մեզ սկսել են կոչել «կովկասյան վագր»:  Ո՞վ եւ մեր ո՞ր արժանիքների համար է մեզ այդպես անավանել:

Վ.Օ.- Գիտեք, ես ուզում եմ այդ հարցին մի քիչ ավելի երկար անդրադառնալ:  Որովհետեւ երբ վերադարձա, մամուլին ծանոթացա, տեսա, որ շատ մարդկանց դուր չի եկել, եւ իմ այդ արտահայտությունը քննադատության է ենթարկվել: Նախ ասեմ, որ դա իմ արտահայտությունը չէ, ես ասացի, որ այդպես մեզ անվանում են: Հրապարակային  դա չի արվել, բայց միջազգային կազմակերրպությունների ներկայացուցիչներ հանդիպման ժամանակ իսկապես ասել են, որ այսօր ձեր երկնիշ աճով, որը հասնում է մինչեւ 14 տոկոսի, դուք «կովկասյան վագր եք»: Ես մի պահ բացատրեմ, թե  ինչի են վագր ասում:  Այդ տերմինը ծնվեց 60-70-ական  թվականներին: «Ասիական վագրեր» անվանվեցին այն երկրները, որոնք բարձր տոկոսով տնտեսական աճ էին ապահովում տարեցտարի:  Դա չի նշանակում, որ այդ երկրները լավ են ապրում:  «Վագրը» դա չի խորհրդանշում:  «Վագրը»  խորհրդանշում է  մեծ ոստյուններ, այսինքն մեծ աճով առաջ գնալը:  Ի՞նչ է, 14 տոկոսը փո՞քր աճ է: Դա մեծ աճ է, իսկապես դա վագրային ոստյուններ են: Եվ այսօր իսկապես մեր խնդիրն է, որ կարողանանք այդ տեմպերը պահել: Որոշումը, որ ես նման բարձր ատյանում դա հնչեցնեմ, իհարկե ամբողջությամբ իմն է, հակառակ, որ տերմինն ուրիշներինն է: Ես այդ որոշումը կայացրել եմ, ելնելով անհրաժեշտությունից: Մի քանի պայման կար: Առաջին, որ իսկապես այսօր Ադրբեջանում կա այն միֆը, որ միջազգային հանրությունում է տարածվում: Այն, իբր այսօր Հայաստանի տնտեսությունը բավական ծանր իրավիճակի մեջ է: Ադրբեջանը կարծես թե` այսպես նստած թախտին, սպասում է բախտին, թե ե՞րբ Հայաստանի տնտեսությունը պիտի փլուզվի շրջափակման եւ ճնշման պատճառով, եւ նրանք հնարավորություն պիտի ունենան, ճնշելով ռազմական ուժով, թույլ տնտեսություն ունեցող երկրին Լեռնային Ղարաբաղի հարցում պարտադրեն լուծում: Այդ միֆը պետք է վերանա, որովհետեւ դա իրենց սխալ ճանապարհով է տանում: Մենք պետք է վտահություն ցուցաբերենք մեր նկատմամբ, մեր տնտեսության նկատմամբ: Այո, մենք «կովկասյան վագր ենք», որովհետեւ կարողացել ենք վերջին 3 տարվա ընթացքում երկնիշ տնտեսական աճ ապահովել: Եվ սա նաեւ միջազգային հանրությունը պիտի իմանա, որ մեզ չասեն` ժամանակը ձեր օգտին չէ, այլ Ադրբեջանի օգտին է, որովհետեւ ձեր տնտեսությունը վատ է: Այ, Ադրբեջանի տնտեսությունը ապագա ունի եւ դուք պետք է զիջում անեք Լեռնային Ղարաբաղի հարցում: Այնպես որ, ես կարծում եմ, որ իսկապես այդ որոշումը հնչեցնելը տեղին է: Ուղղակի մենք նաեւ պետք է հավատանք դրան: Ես սա չեմ ասում օդից, որովհետեւ հիմք ունենք դրան հավատալու: Ես կհասկանայի քննադատությունը, եթե մենք ունենաինք 3, 4, 5, 6 տոկոս տնտեսական աճ, եւ ես դա հնչեցնեի ամբիոնից: Բայց այսօր մենք 14 տոկոս աճ ունենք, ի՞նչն է խնդիրը: Ես  կարծում եմ, որ  մեծ ոստյուններով գնում ենք, եւ դա վագրային ոստյուն է: Մենք պիտի դա ավելի հնչեցնենք, որպեսզի կարողանանք այդ միֆը փարատենք եւ նաեւ մենք մեր տնտեսության նկատմամբ իսկապես հույս հայտնենք, որովհետեւ հույսը բերում է առավել տնտեսական աճի: Նորից եմ կրկնում, չի նշանակում, որ մենք այսօր լավ ենք ապրում, բայց մեր տնտեսությունը աճում է մեծ տեմպերով: Եթե այս տեմպերը պահպանենք, մենք ավելի կարճ ժամկետում լավ կապրենք:

ՀԱՅԼՈՒՐ.- Պրն. Օսկանյան, խոսք եղավ ղարաբաղյան խնդրի մասին: ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի եռանախագահողների հետ փարիզյան հանդիպումիցպարզ դարձավ,  որ ղարաբաղյան կարգավորման հետագա ընթացքը փաստորեն կանխորոշելու է նաեւ Ադրբեջանի նախագահական ընտրությունների արդյունքը: Աշխարհում արդեն գրեթե համոզված խոսում են, որ  Ադրբեջանի նախագահական աթոռը արդեն ժառանգել է Իլհամ Ալիեւը: Դա մեզ համար ձեռնտո՞ւ տարբերակ է թե ոչմ եւ նրա իշխանության օրոք ի՞նչ փոփոխություններ կարող են լինել  կարգավորման գործընթացում:

Վ. Օ.- Գիտեք, ես կարծում եմ, որ դուք ճիշտ նկատեցիք, իսկապես հետագա զարգացումները Լեռնային Ղարաբաղի հարցում շատ բանում կախված են լինելու Ադրբեջանում նախագահական ընտրություններից: Եվ ժամանակի առումով, եւ ինչու չէ նաեւ բովանդակային առումով: Ժամանակի առումով այն, որ ե՞րբ Իլհամ Ալիեւը ընտրվելու դեպքում պատրաստ կլինի համանախագահներին ընդունել, լսել նրանց եւ արդեն մտնել գործընթացի մեջ: Երկրորդը՝ թե նա ինչպիսի՞ դիրքորոշում կորդեգրի, ո՞ր կետից կուզենա շարունակել բանակցությունները: Նա կշարունակի՞ այն կետից, որին հայրը հասել էր, թե՞ նա կուզենա օգտագործել այս հնարավորությունը եւ պրոցեսը տանել հետ եւ սկսել ինչ-որ մի այլ կետից: Եվ կախված կլինի իր որոշումից, թե ինչպիսի՞ զարգացում է լինելու: Ես համոզված եմ, որ միջազգային հանրությունը թույլ չի տա իրեն, որ պրոցեսը հետ տանի: Որովհետեւ այս պրոցեսը այնպիսի վիճակում է գտնվում այսօր, ինչպես որ կա, երբ Քոչարյանն ու Ալիեւը վերջին Քի-վեստյան հանդիպմանը պայմանավորվել են: Դա ոչ թե ինչ-որ պատահական արդյունք է, այլ  երկար էվոլյուցիայի, նաեւ միջազգային գործընթացներում այս հարցերի հետ կապված մտածողության արդյունք է: Այնպես, որ դա բավական ամրագրված է, եւ ես կարծում եմ, որ Իլհամ Ալիեւին կպարտադրվի, որ նա շարունակի այն կետից, որտեղ երկու նախագահները Քի-Վեստում դադարեցրել են հանդիպումները: 

ՀԱՅԼՈՒՐ.- Բարի, պրն. Օսկանյան, եւ շատ կարճ, եթե կարող էիք ասել, հայկական հարցի պատճառով թուրք-շվեյցարական հարաբերություններում ծագած դիվանագիտական սկանդալի նկատմամբ ո՞րն է պաշտոնական Երեւանի դիրքորոշումը:

Վ. Օ.- Գիտեք, դա երկու երկրների միջեւ խնդիր է, ես չեմ ուզում  իսկապես դիրքորոշում հայտնել: Նրանք պետք է լուծեն: Ես համաձայն եմ, համենայն դեպս, Շվեյցարիայի արտգործնախարարի կարծիքին, որ թուրքերը չափազանցում են: Եվ հույսով եմ, որ նրանք իրար մեջ կկարգավորեն: 

ՀԱՅԼՈՒՐ.- Միայն կարող եք ափսոսա՞նք հայտնել:

Վ. Օ.- Գիտեք, չեմ ուզում ափսոսանք կամ ցավ հայտնել: Երկու երկրները թող որոշեն: Շվեյցարիայի կանտոններից մեկը` նրա խորհրդարանը, ես կարծում եմ, ճիշտ որոշում է կայացրել, արդարության կողմն է բռնել: Թուրքերը դրանից նեղանում են թե չէ, դա այլ խնդիր է: Եվ ես կարծում եմ, որ շվեյցարական ֆեդերալ կառավարությունը այս հարցում պետք է ամուր դիրք բռնի: Եվ ուղղակի խնդիր դնի, որ թուրքերը երկկողմ հարաբերությունները այդ երկրի հետ չկապեն ինչ-որ նրանց ազատ մի այլ որոշման հետ: Սա արդեն ընդհանուր մոտեցում է դառնում թուրքերի կողմից, եւ ես կարծում եմ, որ իր բացասական հետեւանքներն է ունենում ամենուր:

ՀԱՅԼՈՒՐ.- Բարի, շատ շնորհակալություն, պրն. Օսկանյան, մեզ պարզաբանումներ տալու համար:  Ձեզ մաղթում ենք դիվանագիտական նորանոր ու փայլուն հաղթանակներ: