Երկկողմ հարաբերություններ

Եվրոպական Միություն Եվրոպական Միություն

Հայաստանի Հանրապետություն – Եվրոպական միություն գործընկերություն

Եվրոպական միության հետ գործընկերության զարգացումը Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևորագույն ուղղություններից է:

Եվրոպական միության հետ համագործակցությունը մեծապես նպաստել է Հայաստանում տնտեսության մի շարք ոլորտներում, արդարադատության, պետական կառավարման բնագավառներում բարեփոխումների իրականացմանը, ինչպես նաև ժողովրդավարական հասարակության կայացմանը, մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանությամբ զբաղվող կառույցների ամրապնդմանը:

Հայաստանի անկախությունից ի վեր Եվրոպական միությունը Հայաստանի զարգացման ծրագրերին ամենամեծ ֆինանասական աջակցություն տրամադրողներից է։

2020թ. հուլիսի 31-ին ԵՄ-ում Հայաստանի Հանրապետության ներկայացուցչության ղեկավար է նշանակվել դեսպան Աննա Աղաջանյանը։ 2019թ. սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանում ԵՄ պատվիրակության ղեկավար է նշանակվել դեսպան Անդրեա Վիկտորինը։

 

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիր

Հայաստանի և Եվրոպական միության միջև գործընկերության իրավական հիմքը 2017թ. նոյեմբերի 24-ին ստորագրված Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրն է (ՀԸԳՀ): Համաձայնագիրն ուժի մեջ է մտել 2021թ. մարտի 1-ից։

Համաձայնագրի արդյունավետ կիրարկման նպատակով՝ Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն ՀԸԳՀ համակարգող միջգերատեսչական հանձնաժողովի նախաձեռնությամբ մշակվել է ՀԸԳՀ-ի դրույթների իրականացման ճանապարհային քարտեզը։  Այն բաղկացած է 300-ից ավելի միջոցառումներից, որոնք վերաբերում են ամենատարբեր ոլորտներին, այդ թվում՝ կրթություն և գիտություն, առողջապահություն, սոցիալական պաշտպանվածություն, ենթակառուցվածքներ, տնտեսություն, շրջակա միջավայրի պաշտպանություն և այլն։

Համաձայնագրով ստեղծվել է գործընկերության ինստիտուցիոնալ շրջանակ։ ՀԸԳՀ-ով նախատեսված բարձրագույն քաղաքական մարմինը՝ Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն Գործընկերության խորհուրդը, իրականացնում է Համաձայնագրի կիրարկման գործընթացի վերահսկումն ու գնահատումը։ Համաձայնագրով նախատեսված կանոնադրային այլ մարմիններն են՝ Գործընկերության կոմիտեն և Առևտրի հարցերով գործընկերության կոմիտեն, ինչպես նաև Գործընկերության ենթակոմիտեները։

 

Գործընկերության խորհուրդ

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն Գործընկերության խորհրդի նիստերը տեղի են ունենում տարեկան մեկ անգամ՝ Բրյուսելում։ ՀՀ-ԵՄ Գործընկերության խորհրդի վերջին՝ 3-րդ նիստը տեղի է ունեցել 2020թ․ դեկտեմբերի 17-ին։

 

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն Գործընկերության կոմիտե

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն Գործընկերության կոմիտեի նիստերը ևս տեղի են ունենում տարեկան մեկ անգամ, հաջորդաբար Երևանում և Բրյուսելում։ 2020-2021թթ. նոր տիպի կորոնավիրուսային համավարակով պայմանավորված Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն գործընկերության կոմիտեի նիստերը տեղի չեն ունեցել։ Վերջին նիստը կայացել է 2019թ. դեկտեմբերի 16-ին՝ Բրյուսելում։

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն Առևտրի հարցերով գործընկերության կոմիտեի վերջին նիստը տեղի է ունեցել 2019թ․ հոկտեմբերի 17-ին՝ Բրյուսելում։

 

Գործընկերության ենթակոմիտեներ

Գործընկերության ենթակոմիտեների նիստերը տեղի են ունենում տարեկան մեկ անգամ, մասնավորապես՝

  • 2020թ․ մարտի 11-12-ը տեսակապի միջոցով տեղի է ունեցել ՀՀ-ԵՄ Էներգետիկայի, տրանսպորտի, շրջակա միջավայրի, կլիմայի գործողության և քաղաքացիական պաշտպանության հարցերով ենթակոմիտեի 7-րդ նիստը։
  • 2020թ. սեպտեմբերի 14-15-ին տեսակապի միջոցով տեղի է ունեցել ՀՀ-ԵՄ Տնտեսական համագործակցության և այլ առնչվող ոլորտներով ենթակոմիտեի 2-րդ նիստը։
  • 2021թ. մարտի 24-ին տեսակապի միջոցով տեղի է ունեցել ՀՀ-ԵՄ Աշխարհագրական նշումների ենթակոմիտեի 2-րդ նիստը:
  • 2021թ․ սեպտեմբերի 30-ին տեսակապի միջոցով տեղի է ունեցել ՀՀ-ԵՄ Զբաղվածության և սոցիալական հարցերի, առողջապահության, վերապատրաստման և կրթության, տեղեկատվական հասարակության և աուդիովիզուալ քաղաքականության, գիտության և տեխնոլոգիաների, մշակույթի, երիտասարդության հարցերով (Մարդկանց միջև շփումների) ենթակոմիտեի 7-րդ նիստը:
  • 2021թ. մայիսի 27-ին առցանց ձևաչափով տեղի է ունեցել ՀՀ-ԵՄ Արդարադատության, ազատության և անվտանգության հարցերով ենթակոմիտեի 11–րդ նիստը։

 

Երկկողմ բարձրաստիճան փոխայցեր

ԵՄ

2021թ․ դեկտեմբեր

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան

2021թ․ դեկտեմբեր

ՀՀ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյան

2021թ․ դեկտեմբեր

ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյան

2021թ․ նոյեմբեր

ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյան

2021թ. հունիս

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան

2020թ․ դեկտեմբեր

ՀՀ ԱԳ նախարար Արա Այվազյան

2020թ. հոկտեմբեր

ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյան

2020թ. մարտ

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան

2019թ. հունիս

ՀՀ ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյան

2019թ. մարտ

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան

 

Հայաստան

2021թ․ հուլիս

Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշել

2021թ․ հուլիս

Եվրոպական հանձնաժողովի հարևանության և ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Օլիվեր Վարհեի

2020թ․ փետրվար

Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահ Մարգարիտիս Սկինաս

2019թ. հուլիս

Եվրոպական խորհրդի նախագահ Դոնալդ Տուսկ

2019թ. հունիս

Եվրոպական հանձնաժողովի թվային միացյալ շուկայի հարցերով հանձնակատար Անդրուս Անսիպ

2019թ. հունվար

Եվրոպական հանձնաժողովի հարևանության և ընդլայնման բանակցությունների հարցերով հանձնակատար Յոհաննես Հան

Ներբեռնել այցերի ամբողջական ցանկն այստեղ

 

2003թ․ հուլիսի 7–ին Եվրոպական միությունը՝ փորձելով առավել ներգրավված լինել Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում և ԼՂ հակամարտության կարգավորման գործում, Եվրոպական միության խորհրդի որոշմամբ ստեղծել է նոր՝ Հարավային Կովկասի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցչի պաշտոնը։ 2008 թվականին՝ վրաց-ռուսական պատերազմից հետո  Եվրոպական միության խորհրդի որոշմամբ ԵՄ հատուկ ներկայացուցչի պաշտոնը վերափոխվեց Հարավային Կովկասում և Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցչին։ 2017թ. նոյեմբերից Հարավային Կովկասում և Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչն է Տոյվո Կլաարը, որը թվով չորրորդ ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչն է Հարավային Կովկասում։ 2019-2022թթ․ ընթացքում վերջինս Հայաստան է այցելել 14 անգամ։

 

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն իրավապայմանագրային համագործակցություն

Եվրոպական միության հետ կնքվել են մի շարք համաձայնագրեր, այդ թվում՝ 2021թ․կնքվել են հետևյալ համաձայնագրերը․

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն ընդհանուր ավիացիոն գոտու համաձայնագիրը ստորագրվել է 2021թ. նոյեմբերի 15-ին՝ Բրյուսելում: Այժմ համաձայնագիրը վավերացման փուլում է։

Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև Միության «Հորիզոն Եվրոպա» հետազոտությունների և նորարարության շրջանակային ծրագրին Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության մասին» համաձայնագիրը ստորագրվել է 2021թ. նոյեմբերի 12-ին, ուժի մեջ է մտել 2022թ․փետրվարի 11-ին։  

Հայաստանի և Եվրապոլի միջև ռազմավարական համագործակցության առաջին համաձայնագիրը ստորագրվել է 2021թ․սեպտեմբերի 16-ին։

 

Միգրացիա և մուտքի արտոնագրերի դյուրացում

2012թ. դեկտեմբերի 17-ին ստորագրվել է «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև Մուտքի արտոնագրերի տրամադրումը դյուրացնելու մասին», իսկ 2013թ. ապրիլի 19-ին` «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման մասին» համաձայնագրերը։ Վերջիններս ուժի մեջ են մտել 2014թ. հունվարի 1-ին: Նշյալ համաձայնագրերի կիրարկման մշտադիտարկման նպատակով ստեղծվել են ՀՀ-ԵՄ Մուտքի արտոնագրերի դյուրացման հարցերով և ՀՀ-ԵՄ Հետընդունման հարցերով համատեղ կոմիտեներ։

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն Մուտքի արտոնագրերի դյուրացման հարցերով համատեղ կոմիտեի 6-րդ նիստն անցկացվել է 2021թ. ապրիլի 28-ին՝ առցանց ձևաչափով։

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն Հետընդունման հարցերով համատեղ կոմիտեի 7-րդ նիստը տեղի է ունեցել 2021թ. հունիսի 29–ին՝ առցանց ձևաչափով:

 

Մարդու իրավունքների շուրջ երկխոսություն

2009թ. ի վեր Հայաստանի և Եվրոպական միության միջև ընթանում են մարդու իրավունքների շուրջ երկխոսության տարեկան նիստեր: Հանդիպումները տեղի են ունենում տարեկան մեկ անգամ, հաջորդաբար՝ Երևանում և Բրյուսելում:

Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն մարդու իրավունքների շուրջ երկխոսության վերջին՝ 11-րդ նիստը տեղի է ունեցել 2021թ. մարտի 25-ին՝ առցանց ձևաչափով։

 

Արևելյան գործընկերություն

Արևելյան գործընկերության ձևաչափը Եվրոպական միության հետ համագործակցության կարևորագույն հարթակներից է։ Այն հիմնադրվել է 2009թ.՝ որպես Եվրոպական հարևանության քաղաքականության hատուկ ուղղություն՝ ի հավելումն Հյուսիսային ուղղության և Միջերկրածովյան միության: Արևելյան գործընկերությունը (ԱլԳ) համատեղ քաղաքական նախաձեռնություն է, որի նպատակն է խորացնել և ամրապնդել հարաբերությունները ԵՄ, նրա անդամ պետությունների և նրա արևելյան վեց հարևանների՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի, Բելառուսի, Վրաստանի, Մոլդովայի և Ուկրաինայի միջև: 2021թ․ հուլիսի 29-ին Բելառուսն առկախեց իր մասնակցությունն Արևելյան գործընկերության ձևաչափում։

ԱլԳ շրջանակներում բազմակողմ համագործակցության առանցքում են պետական կառույցների հզորացման, տնտեսական զարգացման, էներգետիկ արդյունավետության բարձրացման, շարժունակության, ինչպես նաև մարդկանց միջև շփումների խթանման և այլ ոլորտների զարգացմանը վերաբերող հարցերը, որոնք համաժողովների և աշխատանքային խմբերի ձևաչափով կանոնավոր քննարկվում են համապատասխան ոլորտների բարձր պաշտոնյաների և փորձագետների մակարդակով:  

ԱլԳ բազմակողմ համագործակցության ձևաչափերից են նաև ԱԳ և ոլորտային նախարարական հանդիպումները և ԱլԳ արտգործնախարարների ոչ պաշտոնական երկխոսությունը, որը հաջորդաբար տեղի է ունենում գործընկեր երկրներից որևէ մեկի մայրաքաղաքում: Տարեկան երկու անգամ կազմակերպվում են ԱլԳ Ավագ պաշտոնյաների հանդիպումներ՝ ԱԳ նախարարների տեղակալների և ԵՄ-ում հավատարմագրված ԵՄ և ԱլԳ երկրների դեսպանների մակարդակով։

ԵՄ Արևելյան գործընկերության բարձրագույն մարմինը՝ գագաթաժողովը սովորաբար անցկացվում է երկու տարին մեկ։ Վերջին գագաթաժողովը տեղի է ունեցել 2021թ․ դեկտեմբերի 15-ին, որի շրջանակներում ընդունվել է համատեղ հռչակագիր։

2019-2021թթ․ ընթացքում Արևելյան գործընկերության նախարարական հանդիպումներն անցկացվել են 7 անգամ, ներառյալ՝ Վիշեգրադյան քառյակի և ԱլԳ նախարարական համատեղ հանդիպումները։

 

Խորհրդարանական համագործակցություն

Հայաստանի և ԵՄ միջև ակտիվ կերպով զարգանում է խորհրդարանական համագործակցությունը, որի հիմնական երկկողմ ձևաչափը Հայաստան-ԵՄ Խորհրդարանական գործընկերության կոմիտեն է, որի կազմում ընդգրկված են ՀՀ Ազգային ժողովի և Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավորներ (Եվրոպական խորհրդարանում Հարավային Կովկասի հետ հարաբերությունների հարցերով պատվիրակության անդամներ): Կոմիտեի տարեկան հանդիպումները հաջորդաբար անցկացվում են Երևանում, Բրյուսելում կամ Ստրասբուրգում: 

Եվրոպական միության և ԱլԳ  երկրների միջև խորհրդարանական համագործակցության հարթակն է «Եվրանեսթ» խորհրդարանական վեհաժողովը: «Եվրանեսթ» ԽՎ-ի կազմում ներառված է 60 պատգամավոր Եվրոպական խորհրդարանից և 10-ական պատգամավոր` ԱլԳ երկրների խորհրդարաններից:

«Եվրանեսթ» խորհրդարանական վեհաժողովն ունի երկու համանախագահ, որոնցից մեկը ներկայացնում է Եվրոպական խորհրդարանը, իսկ մյուսը՝ ԱլԳ երկրներից մեկի օրենսդիր մարմինը:

«Եվրանեսթ» ԽՎ-ի շրջանակներում գործում են նաև 4 մշտական կոմիտեներ՝ 1. Քաղաքական, մարդու իրավունքների և ժողովրդավարության հարցերի, 2.  Տնտեսական ինտեգրացիայի, օրենսդրական մոտարկման և ԵՄ քաղաքականության հետ ներդաշնակեցման հարցերի, 3. Էներգետիկ անվտանգության, 4. Սոցիալական, կրթության, մշակույթի և քաղաքացիական հասարակության հարցերի:

 

Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև առևտրաշրջանառության ծավալներ (հազար ԱՄՆ դոլար)

Տարի

Արտահանում

Ներմուծում

(ըստ արտահանող երկրի)

Ներմուծում

(ըստ ծագման երկրի)

 

2019թ․

578,667.3

1,117,342.9

1,077,836.5

2020թ․

429,125.7

935,506.5

856,760.1

2021թ․ (հունվար-հոկտեմբեր)

551,081.0

811,346.0

740,423.5

 

Հղումներ

ՀՀ-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիր; arm  eng

ՀՀ-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի կիրարկման ճանապարհային քարտեզ; https://www.e-gov.am/u_files/file/decrees/varch/2019/19_666_1.pdf

ՀՀ-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի կիրարկման ճանապարհային քարտեզ;  https://www.e-gov.am/u_files/file/decrees/varch/2021/05/587_1.pdf

Արևելյան գործընկերության գագաթաժողովի համատեղ հռչակագիր (Բրյուսել, դեկտեմբերի 15, 2021թ.)

Եվրոպական միության և Հայաստանի Հանրապետության միջև մուտքի արտոնագրերի տրամադրումը դյուրացնելու մասին համաձայնագիր

Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին համաձայնագիր

 

ԵՄ կայքեր՝

http://europa.eu/

www.consilium.europa.eu/

www.eeas.europa.eu/

https://eeas.europa.eu/delegations/armenia_en

 

Թարմացված է 22.02.2022թ.

Տպել էջը