EnglishFrançaisРусский

Երկկողմ հարաբերություններ



Եվրոպական Միություն

ՀՀ համագործակցությունը ԵՄ հետ

Հայաստանի համագործակցությունը Եվրոպական Միության հետ ՀՀ արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություններից է: Հայաստանի և ԵՄ միջև առկա է բարձր մակարդակի քաղաքական երկխոսություն:

ՀՀ անկախությունից ի վեր ԵՄ հետ համագործակցությունը մեծապես նպաստել է Հայաստանում ժողովրդավարական հասարակության կայացմանը, տնտեսության զարգացմանը, պետական կառավարման հաստատությունների ամրապնդմանը, մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանությանը: Հայաստանի և ԵՄ միջև համագործակցությունը ներկայումս կանոնակարգվում է Գործընկերության և համագործակցության մասին համաձայնագրով, ինչպես նաև` ՀՀ-ԵՄ Եվրոպական Հարևանության քաղաքականության (ԵՀՔ) Գործողությունների ծրագրով: ԵՀՔ գործողությունների ծրագրով առանձնացվում են համագործակցության մի շարք առաջնային ոլորտներ` ինչպիսիք են օրենքի գերակայություն, ժողովրդավարական կառույցների ամրապնդում, մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների հարգանքը, ներդրումային միջավայրի բարելավում և այլն:

2009թ.–ին Արևելյան գործընկերության մեկնարկով լրացուցիչ հնարավորություններ են ստեղծվել երկկողմ համագործակցությունը որակապես նոր մակարդակի բարձրացնելու համար:

Երկկողմ փոխայցելություններ (2012-2013թթ.)

2012թ. մարտի 6-7-ին տեղի է ունեցել ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի այցը Բրյուսել, որտեղ նա հանդիպել է Եվրոպական խորհրդարանի, Եվրոպական խորհրդի և Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահների, ինչպես նաև ընդլայնման և ԵՀՔ հարցերով ԵՄ հանձնակատար Շ. Ֆյուլեի հետ:

2013թ. մարտի 14-ին տեղի է ունեցել ՀՀ Նախագահի այցը Բրյուսել, որտեղ երկրի ղեկավարը մասնակցել է Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության (ԵԺԿ) գագաթնաժողովին: 2012թ. հունիսի 28-ին ՀՀ Նախագահը Բրյուսելում մասնակցել է Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության գագաթնաժողովին, որտեղ նաև հանդիպում է ունեցել ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով Բարձր ներկայացուցիչ, Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահ Ք. Աշթոնի հետ:

2012թ. հուլիսի 3-4-ը Հայաստան է այցելել Եվրոպական խորհրդի նախագահ Հերման Վան Ռոմպոյը: Եվրոպական խորհրդի նախագահը հանդիպել է ՀՀ Նախագահի հետ, ուղերձով հանդես է եկել ՀՀ Ազգային ժողովում, ինչպես նաև մասնակցել է “Հայաստանը Եվրոպայում” խորագրով քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների համաժողովին:

2012թ. նոյեմբերի 30-ից դեկտեմբերի 1-ը Երևան է այցելել Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ժ. Բառոզուն: ԵՀ նախագահը մասնակցել է Երևանում կայացած Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովին, երկկողմ հանդիպումներ է ունեցել ՀՀ Նախագահի, ԱԺ նախագահի և վարչապետի հետ, ինչպես նաև ելույթ է ունեցել քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ:

Ակտիվ են խորհրդարանական շփումները: 2011թ. մայիսի 17-18-ը Հայաստան է այցելել Եվրոպական խորհրդարանի նախագահ Եժի Բուզեկը: 2013թ. hունվարի 9-ին տեղի է ունեցել ՀՀ ԱԺ նախագահ Հովիկ Աբրահամյանի այցը Եվրոպական խորհրդարան, որտեղ նա մասնակցել է Եվրախորհրդարանի Եվրամիություն-Հայաստան բարեկամության խմբի հիմնադրման արարողությանը: ՀՀ ԱԺ պատվիրակություն մասնակցում է 2011 թ.-ից հիմնված` Արևելյան գործընկերության միջխորհրդարանական ձևաչափի` Եվրոնեստ խորհրդարանական վեհաժողովի նիստերին:

2012թ. հունիսի 4-ին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը այցելել է Բրյուսել, որտեղ մասնակցել է ԵԺԿ քաղաքական խորհրդաժողովին: 2013թ. հոկտեմբերի 24-ին վարչապետ Սարգսյանը Բրյուսելում մասնակցել է ԵԺԿ գագաթնաժողովին, որտեղ հանդես է եկել ելույթով:

2013թ. դեկտեմբերի 9-ին Բրյուսելում տեղի է ունեցել Հայաստան-ԵՄ համագործակցության խորհրդի 14-րդ նիստը, որը նախագահել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը: 2012թ. հուլիսի 23-ին և 2013թ. հուլիսի 22-ին ԱԳ նախարար Նալբանդյանը Բրյուսելում մասնակցել է Արևելյան գործընկերության արտգործնախարարների հանդիպումներին:

2013թ. հուլիսի 10-ին և սեպտեմբերի 12-ին Երևան է այցելել ընդլայնման և եվրոպական հարևանության քաղաքականության հարցերով ԵՄ հանձնակատար Շտեֆան Ֆյուլեն:

Բազմիցս Հայաստան է այցելել Հարավային Կովկասի և Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչը:

Արևելյան գործընկերություն

2009թ. մայիսի 7-ին Պրահայում կայացավ ԵՄ և Արևելյան գործընկերության պետությունների ղեկավարների գագաթնաժողովը` ազդարարելով Արևելյան գործընկերության մեկնարկը: Գագաթնաժողովի ընթացքում ստորագրվել է Արևելյան գործընկերության վերաբերյալ համատեղ հռչակագիր` հիմք դնելով առավել սերտ համագործակցությանն ու նոր նախաձեռնությունների իրականացմանը:

ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը մասնակցել է Արևելյան գործընկերության` 2009թ. մայիսի 7-ի Պրահայի, 2011թ. սեպտեմբերի 30-ի Վարշավայի և 2013թ. նոյեմբերի 29-ի Վիլնյուսի գագաթնաժողովներին:

Արևելյան գործընկերության շրջանակներում բազմակողմ համագործակցությունն իրականացվում է չորս տարբեր թեմատիկ պլատֆորմների միջոցով. 1.ժողովրդավարություն, արդյունավետ կառավարում և կայունություն, 2. տնտեսական ինտեգրում և համապատասխանեցում ԵՄ քաղաքականության հետ 3. էներգետիկ անվտանգություն և 4. մարդկանց միջև շփումներ:

2013թ. նոյեմբերի 28-29-ը Վիլնյուսում տեղի ունեցած Արևելյան գործընկերության պետությունների ղեկավարների երրորդ գագաթնաժողովին արդյունքում ընդունված համատեղ հռչակագրով նախանշվել են մի շարք նպատակներ մինչև 2015 թվականը հասնելու համար, որոնց հիման վրա են նաև ձևավորվելու ԵՄ-Հայաստան համագործակցությունը:

Վիլնյուսյան գագաթնաժողովի շրջանակներում ընդունվել է Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական Միության միջև համատեղ հայտարարություն, որով վերահաստատվում է երկուստեք հանձնառությունն ավելի զարգացնել և ամրապնդել փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող բոլոր ոլորտներում համապարփակ համագործակցությունը։ Հենվելով ընդհանուր արժեքների վրա, Հայաստանը և Եվրոմիությունը հանձնառու են զարգացնել համագործակցությունը՝ ուղղված ժողովրդավարական հաստատությունների և դատական համակարգի շարունակական բարելավմանը, մարդու իրավունքների և օրենքի գերակայության խթանմանը, արդյունավետ կառավարմանը, կոռուպցիայի դեմ պայքարին, քաղաքացիական հասարակության ամրապնդմանը, առևտրի ու ներդրումների ընդլայնման համար միջավայրի հետագա կատարելագործմանը, շարժունակության շուրջ գործընկերության շարունակական իրականացմանը և ոլորտային համագործակցության ընդլայնմանը:

2013թ. փետրվարի 12-ին ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Է. Նալբանդյանը մասնակցել է Արևելյան գործընկերության ոչ պաշտոնական երկխոսության երկրորդ նիստին, որը կայացել էր Թբիլիսիում:

2013թ. մայիսի 17-ին արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը մասնակցել է Կրակովում կայացած Վիշեգրադյան քառյակի ընդլայնված նախարարական հանդիպումանը, որին մասնակցել են նաև ԵՄ և Արևելյան գործընկերության երկրների ներկայացուցիչները, ինչպես նաև ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով Բարձր ներկայացուցիչ Քեթրին Աշթոնը և հարևանության ու ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Շտեֆան Ֆյուլեն:

2013թ. սեպտեմբերի 12-13-ը Երևանում տեղի է ունեցել Արևելյան գործընկերության երկրների արտգործնախարարների և դրան զուգահեռ կրթության նախարարների ոչ պաշտոնական երկխոսության հանդիպումները: Հանդիպմանը մասնակցում էին Եվրոպական հանձնաժողովի ընդլայնման և եվրոպական հարևանության քաղաքականության հարցերով հանձնակատարը, կրթության և մշակույթի հարցերով հանձնակատարը, ԵՄ արտաքին հարաբերությունների ծառայության գլխավոր քարտուղարի տեղակալը, Մոլդովայի, Բելառուսի արտաքին գործերի նախարարները, Վրաստանի Եվրոպական և եվրոատլանտյան ինտեգրման հարցերով նախարարը, Ուկրաինայի և Ադրբեջանի փոխարտգործնախարարները:

Իրավապայմանագրային հարաբերություններ

Եվրամիության հետ ՀՀ համագործակցությունը կարգավորող հիմնական փաստաթուղթը` Գործընկերության և համագործակցության համաձայնագիրը, ուժի մեջ է մտել 1999թ. հուլիսին` 10 տարի ժամկետով: Ըստ համաձայնագրի համապատասխան դրույթի` ժամկետը լրանալուց հետո այն յուրաքանչյուր տարի ինքնաբերաբար երկարաձգվում է:

2010թ. հուլիսին մեկնարկել էին ՀՀ-ԵՄ ասոցացման համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները, իսկ 2012թ. հունիսին` ասոցացման համաձայնագրի մաս կազմող Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու վերաբերյալ բանակցությունները:

2013թ-ին հուլիսին ՀՀ-ԵՄ Ասոցացման համաձայնագրի շուրջ բանակցություններն ավարտվել են: Հայաստանի` Մաքսային միությանն անդամակցելու որոշման մասին հայտարարելուց հետո ԵՄ կողմից հայտարարվեց, որ հնարավոր չի լինի նախաստորագրել Ասոցացման համաձայնագիրը, քանի որ համատեղելի չեն Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու և Մաքսային միության դրույթները:

Սեպտեմբերի 5-ին ԱԳ նախարար Է. Նալբանդյանը Բրյուսելում հանդիպում է ունեցել Եվրոպական հանձնաժողովի ընդլայնման և եվրոպական հարևանության քաղաքականության հարցերով հանձնակատար Շտեֆան Ֆյուլեի հետ, իսկ սեպտեմբերի 7-ին Վիլնյուսում` ԵՄ Խորհրդում նախագահող Լիտվայի արտգործնախարար Լինաս Լինկևիչուսի հետ։ Նախարարը վերահաստատել է Հայաստանի պատրաստակամությունն առաջ մղելու հնարավորինս լայն ձևաչափերով ԵՄ հետ փոխգործակցությունը՝ շարժունակության, բարեփոխումների խթանման, արդյունավետ կառավարման, ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների, բազմաոլորտ տնտեսական համագործակցության և այլ բնագավառներում։

Հոկտեմբերի 8-ին ԱԳ նախարար Է. Նալբանդյանը Բրյուսելում հանդիպում է ունեցել Եվրոպական Միության Արտաքին հարաբերությունների և անվտանգության քաղաքականության հարցերով Բարձր ներկայացուցիչ Ք. Աշթոնի հետ։ Հանդիպման արդյունքում շեշտվել էր, որ ԵՄ հավատարիմ է մնում Հայաստանի հետ հարաբերությունները խորացնելուն:


ՀՀ-ԵՄ ԵՀՔ գործողությունների ծրագիր

Հայաստան-ԵՄ ԵՀՔ Գործողությունների ծրագիրը (ENP Action Plan) պաշտոնապես հաստատվել է 2006թ. նոյեմբերի 14-ին Բրյուսելում տեղի ունեցած Հայաստան-Եվրոպական Միություն Համագործակցության խորհրդի նիստի ընթացքում: Գործողությունների ծրագիրը ուժի մեջ է մտել հինգ տարի ժամկետով` 2007-2011թթ. համար:

2009թ. մայիսի 6-ին ՀՀ Նախագահի կարգադրությամբ հաստատվել է ԵՀՔ Հայաստանի Հանրապետություն-Եվրոպական միություն Գործողությունների ծրագրի կատարումն ապահովող 2009-2011 թվականների միջոցառումների ցանկը: 2012 թ. ապրիլի 16-ին ՀՀ Նախագահի կարգադրությամբ հաստատվել է ՀՀ-ԵՄ գործողությունների ծրագրի կատարումն ապահովող 2012-2013թթ. միջոցառումների ցանկ:

Եվրոպական Միության հետ ոլորտային համագործակցություն
Եվրոպական Միության հետ ոլորտային համագործակցության ընդլայնման նպատակով 2012թ. դեկտեմբերին ԵՄ հետ ստորագրվել է ԵՄ ծրագրերին Հայաստանի մասնակցության ընդհանուր սկզբունքների վերաբերյալ արձանագրությունը, որը 2013թ. վավերացվել է Հայաստանի Ազգային ժողովի և Եվրոպական խորհրդարանի կողմից: Արձանագրությունը Հայաստանին հնարավորություն է ընձեռելու մասնակցելու ԵՄ տարբեր ծրագրերին և գործակալություններին կրթական, առողջապահական, մշակութային և մի շարք ոլորտներում:

2011թ. հոկտեմբերի 27-ին Լյուքսեմբուրգում ԵՄ արդարադատության և ներքին գործրերի նախարարների խորհրդի շրջանակներում ՀՀ ԱԳ նախարար Է. Նալբանդյանը, ԵՄ ներքին գործերի հանձնակատար Սեսիլիա Մալմստրոմը և ԵՄ համապատասխան անդամ երկրների ներքին գործերի նախարարները ստորագրեցին Հայաստան-ԵՄ «Շարժունակության շուրջ գործընկերություն» համատեղ հռչակագիրը:

ՀՀ-ԵՄ Շարժունակության շուրջ գործընկերության շրջանակներում 2013թ. մարտից մեկնարկել է “ՀՀ-ԵՄ Շարժունակության գործընկերության շրջանակներում Հայաստանի միգրացիոն կառավարման կարողությունների ամրապնդում` կիզակետում պահելով վերաինտեգրմանն ուղղված գործողությունները” թիրախային նախաձեռնությունը:

2009թ-ից Հայաստանի և ԵՄ միջև տեղի է ունենում պարբերական երկխոսություն մարդու իրավունքների շուրջ: Հանդիպումները տեղի են ունենում տարեկան մեկ անգամ, հաջորդաբար՝ Երևանում և Բրյուսելում: 2013թ. դեկտեմբերի 17-ին Երևանում տեղի է ունեցել ՀՀ-ԵՄ մարդու իրավունքների շուրջ երկխոսության հինգերորդ հանդիպումը, որի ժամանակ կողմերը քննարկել են, մասնավորապես, մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային համակարգի, դատական բարեփոխումների, ընտրությունների և ընտրական համակարգի, ազատ արտահայտվելու և տեղեկատվության ազատության, հավաքներ անցկացնելու և միավորումներ կազմելու ազատության, քաղաքացիական հասարակության գործունեության և խտրականության դեմ պայքարի հետ կապված հարցեր:

ԵՄ հետ մուտքի վիզաների դյուրացում

2012թ. փետրվարի 27-28-ին Երևանում մեկնարկել էին ԵՄ հետ մուտքի վիզաների դյուրացման և հետընդունման համաձայնագրերի շուրջ բանակցությունները:

Բանակցությունների երեք փուլերից հետո 2012թ. դեկտեմբերի 17-ին Հայաստան և ԵՄ միջև ստորագրվեցին Վիզաների դյուրացման համաձայնագիրը, իսկ 2013թ. ապրիլի 19-ին` հետընդունման համաձայնագիրը: Երկու համաձայնագրերը վավերացվեցին 2013թ. նոյեմեբերին` ուժի մեջ մտնելով 2014թ. հունվարի 1-ից:

Վիզաների դյուրացման համաձայնագրով ԵՄ երկրներ պարզեցված մուտք է նախատեսվում մի շարք խմբերի ՀՀ քաղաքացիների համար:

ՀՀ կառավարության որոշմամբ ԵՄ անդամ և ԵՄ Շենգենի դրույթները կիրառող ԵՄ ոչ անդամ երկրների քաղաքացիների համար 2013թ. հունվարից սահմանվել է առանց մուտքի վիզայի այցելությունների ռեժիմ:

ՀՀ-ԵՄ Գործընկերության և համագործակցության համաձայնագրով նախատեսված համագործակցության մարմինների հանդիպումները
2013թ. մարտի 21-ին Երևանում տեղի է ունեցել «Տրանսպորտի, բնապահպանության, էներգետիկայի և միջուկային անվտանգության» հարցերով Հայաստան-ԵՄ համագործակցության ենթակոմիտեի 3-րդ նիստը:

2013թ. ապրիլի 18-ին Երևանում տեղի է ունեցել «Առևտրի, տնտեսական և համապատասխան իրավական հարցերով» ենթակոմիտեի հերթական նիստը: Ապրիլի 19-ին տեղի ունեցավ «Արդարադատության, ազատության և անվտանգության հարցերով» Հայաստան-ԵՄ համագործակցության ենթակոմիտեի չորրորդ նիստը:

2013թ. հունիսի 28-ին Բրյուսելում տեղի է ունեցել ՀՀ-ԵՄ մարդկանց միջև շփումների` «Զբաղվածության և սոցիալական հարցերի, առողջապահության, վերապատրաստման, կրթության և երիտասարդության, մշակույթի, տեղեկատվական հասարակության և աուդիովիզուալ քաղաքականության, գիտության և տեխնոլոգիաների հարցերով» համագործակցության ենթակոմիտեի երկրորդ նիստը:

2013թ. հոկտեմբերի 22-ին Երևանում տեղի է ունեցել Հայաստան–ԵՄ Համագործակցության կոմիտեի 14-րդ նիստը:

2013թ. դեկտեմբերի 9-ին Բրյուսելում տեղի է ունեցել Հայաստան-ԵՄ համագործակցության խորհրդի 14-րդ նիստը, որը նախագահել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը:

Խորհրդարանական համագործակցություն

ԵՄ հետ միջխորհրդարանական համագործակցությունը տեղի է ունենում ՀՀ-ԵՄ Խորհրդարանական համագործակցության կոմիտեի շրջանակներում:

ԵՄ երկրների և ԵՄ-ի արևելյան հարևանների միջև համագործակցության խորհրդարանական պլատֆորմ ձևավորելու նպատակով 2011թ. մայիսին հիմնվել է ԵՄ հարևանություն-Արևելք (EURONEST) խորհրդարանական վեհաժողովը: Եվրոնեստը կազմավորվել է մի կողմից Եվրոպական խորհրդարանի, իսկ մյուս կողմից արևելյան հարևանների խորհրդարանների հավասար թվով պատգամավորներից: Եվրոնեստի կազմում ներառված են 60 պատգամավոր Եվրոպական խորհրդարանից և 10-ական պատգամավոր` գործընկեր երկրների խորհրդարաններից:

2013թ. հունվարի 9-ին հիմնադրվել է Եվրոպական խորհրդարանի ԵՄ-Հայաստան բարեկամության խումբը, որի մի քանի անդամներ 2013թ. ապրիլի 23-27-ը այցելել են Հայաստան և Լեռնային Ղարաբաղ:

Հղումներ

Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովի համատեղ հռչակագիր (Վիլնյուս, նոյեմբերի 28-29, 2013թ.)

Եվրոպական Միության և Հայաստանի Հանրապետության միջև վիզաների տրամադրումը դյուրացնելու մասին համաձայնագիր

Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական Միության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին համաձայնագիր
 

ԵՄ կայք- http://europa.eu/
www.eeas.europa.eu/
www.consilium.europa.eu/